كه آن عبارت است از جهل به اينكه نعمتها از خداست ، يا ناشادى به منعم و نعمت از اين جهت كه او را به قرب خدا مىرساند ، يا به كار نبردن نعمت در آنچه منعم دوست و خوش دارد ، يا به كار بردن آن در آنچه مكروه و ناخوش دارد .
از آنچه گفتيم معلوم شد كه حقيقت شكر مركَّب از سه امر است ، و ليكن گاهى شكر بر هر يك از آنها اطلاق مىشود ، چنان كه امام صادق عليه السّلام فرمود :
« شكر كلّ نعمة ، و ان عظمت ، ان تحمد اللَّه »
« شكر هر نعمتى ، اگر چه بزرگ باشد ، اين است كه خدا را ستايش كنى و سپاس گوئى » .
و فرمود : « شكر النّعم اجتناب المحارم و تمام الشّكر قول الرّجل : الحمد للَّه ربّ العالمين »
« شكر نعمتها اجتناب از محرّمات است ، و تمامى شكر اين است كه آدمى بگويد : » سپاس و ستايش خداى را كه پروردگار جهانيان است « .
شخصى از آن حضرت عليه السّلام پرسيد : « هل للشّكر حدّ اذا فعله العبد كان شاكرا ؟ قال : نعم قيل : ما هو ؟ قال : يحمد اللَّه على كلّ نعمة عليه في أهل و مال ، و إن كان فيما انعم عليه في ماله حقّ ادّاه ، و منه قوله - جلّ و عزّ - :
« سُبحانَ الَّذى سَخَّر لَنا هذا وَما كُنّا لَه مُقرِنينَ » 43 : 13 ( زخرف ، 13 ) و منه قوله - تعالى - :
« رَبِّ انزِلنى مُنزَلا مُبارَكا وَانتَ خَيرُ المُنزِلينَ » 23 : 29 ( مؤمنون ، 29 ) و قوله :
تعالى - :
« رَبِّ ادخِلنى مُدخَلَ صِدقٍ وَاخرِجنى مُخرَجَ صِدقٍ وَاجعَل لي مِن لَدُنكَ سُلطانا نَصيرا » 17 : 80
( اسراء ، 80 ) « آيا شكر را حدّى است كه چون بنده بجا آورد شاكر باشد ؟ فرمود : آرى گفت : آن چيست ؟ فرمود : خدا را بر هر نعمتى كه به او در خانواده و مال داده ستايش كند و سپاس گويد ، و اگر در مالى كه به او داده حقّى باشد بپردازد . و از اين باب است سخن خداى جلّ و عزّ : » پاك و منزّه است آن كه اين را رام ما كرد كه ما تاب و توان آن نداشتيم « . و نيز از اين باب است قول خداى تعالى : » پروردگارا مرا فرود آورد فرود آوردن با بركتى كه تو بهترين فرو آورندگانى « . و گفتار او :
« پروردگارا در آور مرا در آوردنى براستى ، و بيرون بر مرا بيرون بردنى براستى ، و براى من از نزد خويش حجّتى قوى و يارى كننده قرار ده » .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 300
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٠٠