فصل 43 تفاوت مؤمنان در دوستى خدا
بدان كه همه مؤمنان در اصل محبّت خدا بواسطه اشتراك در اصل ايمان مشتركند ، ولى در مقدار آن متفاوتند ، و سبب تفاوت آنان دو امر است :
اوّل - اختلاف ايشان در معرفت خدا و محبّت دنيا ، زيرا بيشتر مردم از معرفت خدا جز اين بهره اى ندارند كه شنيدهاند خداوند متّصف به صفاتى است ، بدون اينكه به حقيقت اين معنى پى برند ، و معتقدند كه موجودات از او صادر شدهاند بىآنكه در شگفتيهاى قدرت و حكمتى كه در آنها نهاده است تدبّر كنند . امّا اهل معرفت در درياى تفكر و تدبّر درباره انواع مخلوقات فرو رفتهاند و از آنها حكمتهاى پنهانى و مصلحتهاى عجيبى بيرون كشيدهاند كه هر يك مانند مشعلى در زدودن ظلمت جهل و همچون راهنمائى به كمال عظمت خدا و نهايت جلال و كبرياء اوست . و مثل اكثر مردم مانند شخص عامى است كه عالمى را به مجرّد شنيدن اينكه كتابهاى خوبى تصنيف كرده دوست دارد بدون علم و آگاهى به محتواى كتابهاى وى ، پس او را معرفتى مجمل است و به خوبى وى اجمالا گرايش دارد . و مثل اهل معرفت مانند عالمى است كه تصانيف وى را بررسى مىكند و به دقايق معانى و بلاغت عبارات آنها پى مىبرد .
و شكَّى نيست كه همه عالم صنع و تصنيف ( اثر ) خداست ، و هر كه اين را مجملا دانست به حسب آن محبّتى مجمل دارد ، و هر كه بر عجايب قدرت و نكته هاى حكمت صنع او وقوف و آگاهى يافت نهايت محبّت دارد ، و هر چه معرفت او به حكمتها