و امثال اين مواعظ و توبيخها و سرزنشها را با نفس خود تكرار كند ، و سپس در مقام زجر و تنبيه برآيد و آن را به عبادات سخت و دشوار و تصدّق آنچه دوست دارد و به تلافى تقصيرات وادار نمايد ، چنان كه اگر لقمه مشتبه به حرام خورده بايد شكم را گرسنگى دهد ، و اگر به غير محرم نظر افكنده چشم را به منع نظر تنبيه كند ، و اگر زبان به غيبت مسلمانى گشوده آن را مدتى دراز به سكوت و ذكر كيفر دهد ، و همچنين هر عضوى از اعضاء خود را وقتى گناهى از آن سر زده به منع خواهشهايش عقوبت كند ، و اگر در نمازى سهل انگارى كرده نماز بسيار با شرايط و آداب بجا آورد ، و اگر فقيرى را سبك و خوار شمرده برگزيده مال خود را به او بدهد ، و همچنين در ديگر گناهان و تقصيرات .
و راه علاج در ملزم و متعهد كردن نفس - بعد از آنكه در عمل كوتاهى كرد - بر اين عقوبتها و وادار نمودن آن بر اين طاعات دشوار و رياضتها ، به دو چيز است :
اول - ياد آورى اخبارى است كه در فضيلت رياضت نفس و مخالفت با آن و كوشش در طاعت و عبادت و خيرات رسيده است .
امام صادق عليه السّلام فرمود : « خوشا حال بنده اى كه براى خدا با نفس و هوى و هوس خود جهاد كند و هر كه لشكر هواى خود را بشكند به رضاى خداوند دست يافته ، و هر كه عقل او بر نفس امّاره اش غالب شود به اينكه به درگاه الهى زارى و فروتنى نمايد و در خدمت و طاعت خداى تعالى بكوشد پس به تحقيق به درجات عالى و فوز عظيم نائل گشته است ، و هيچ پرده اى تيره تر و وحشت انگيزتر از نفس و هوى ميان بنده و خداى تعالى نيست ، و هيچ سلاح و حربه اى براى قتل و قطع هواى نفس مثل عجز و نياز آوردن به پيشگاه خدا ، و خشوع و گرسنگى و تشنگى روز و بيدارى شب نيست ، پس اگر كسى چنين كند و بميرد شهيد از دنيا رفته ، و اگر زنده بماند و بر اين راه راست باشد عاقبتش به » رضوان اكبر « ( بالاترين مرتبه بهشت ) مىرسد ، خداى عزّ و جلّ مىفرمايد :
« وَالَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا وَانَّ الله لَمَعَ المُحسِنين » 29 : 69 ( عنكبوت ، 69 ) « و كسانى كه در راه ما مىكوشند هر آينه راههاى خويش بديشان مىنمائيم
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٣٣