محاسبه و مراقبت
دنباله - بدان كه محاسبه و مراقبت از جهت اينكه ضدّ اصرار بر گناهانند نزديك به توبهاند ، و چون از ثمرات خوف و حباند و به دو قوه شهوت و غضب تعلَّق دارند و از فضائل آنها بشمار مىروند نيز همانند توبهاند . در اينجا ما حقيقت و فضيلت آن دو و اعمالى را كه تماميّت آنها بر آن دو متوقّف است در چند فصل بيان مىكنيم .
فصل 25 معنى محاسبه و مراقبت
محاسبه : آنست كه آدمى در هر شبانه روزى وقتى را معيّن كند كه در آن به حساب نفس خويش برسد و طاعات و معاصى خود را موازنه نمايد ، و اگر آن را در طاعت واجب مقصّر يافت يا مرتكب معصيتى شده بود در مقام عتاب نفس خود برآيد ، و اگر همه واجبات را بجا آورده و گناهى از او سر نزده است خداى - سبحانه - را شكر كند ، و اگر كارهاى خير و طاعات مستحب از او صادر شده شكر و سپاس را افزون نمايد .
و مراقبت : آنست كه هميشه ظاهر و باطن خود را بنگرد ، تا معصيتى از او صادر نشود و واجبى را ترك ننمايد كه هنگام محاسبه مورد سرزنش و ندامت واقع شود . اين است معنى ظاهر محاسبه و مراقبت ، و در عرف امور و اعمال ديگرى نيز درباره آن اعتبار مىشود .