فصل 18 شرطهاى كمال توبه
براى تماميّت و كمال توبه نيز ، بعد از تدارك و جبران هر گناهى بدان سان كه گذشت ، شرايطى چند هست : دوام پشيمانى و قضاى عبادات و اداى مظالم بندگان ، و پيوستگى گريه و اندوه و حسرت ، و كاستن از خوراك و رياضت دادن نفس تا هر گوشتى كه از غذاهاى حرام و مشتبه روئيده گداخته شود .
امير مؤمنان عليه السّلام به كسى كه در حضور او گفت : استغفر اللَّه ، فرمود :
« مادرت بر مرگت بگريد آيا مىدانى استغفار ( آمرزش طلبى ) چيست ؟ استغفار درجهء عليّيّن است ، و اين اسمى است كه شش معنى دارد :
1 - پشيمانى بر گذشته .
2 - عزم بر باز نگشتن به گناه و ترك آن در همه عمر .
3 - آنكه حقوق آفريدگان را ادا كنى تا خدا را در حالى ملاقات نمائى كه از آلودگى گناه پاك باشى .
4 - قصد كنى كه واجباتى را كه بجا نياورده اى بجا آورى .
5 - همّت گمارى كه هر گوشتى كه از حرام روئيده به وسيله حزن و اندوه بگدازى تا پوست به استخوان بچسبد و گوشت تازه برويد .
6 - آنكه رنج طاعت را به بدن بچشانى چنان كه شيرينى معصيت را به آن چشانده اى . و چون اين معانى را به كار بستى ، توانى گفت : « استغفر اللَّه » .