اين قول خداى تعالى را نفهميدند :
« الْمالُ وَالْبَنُونَ زينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَالْباقياتُ الصّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوابا وَخَيْرٌ أمَلا » 18 : 46 ( كهف ، 47 ) « مال و فرزندان زيور زندگى دنياست ، و كارهاى ماندنى و شايسته را نزد پروردگارت پاداشى بهتر و اميدى بيشتر است » .
و علم و آزادگى و فضائل اخلاق باقيات صالحاتند كه بعد از ويرانى تن به عنوان كمال نفسانى باقى مىمانند ، و مال و جاه همانست كه از قرب الهى باز مىدارد ، چنان كه خداى تعالى به طريق تمثيل مىفرمايد :
« انَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ انْزَلْناه مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِه نَباتُ الأَرْضِ . . . » 10 : 24 ( يونس ، 24 ) .
« مثل زندگى دنيا مانند آبى است كه از آسمان فرستيم و به وسيلهء آن گياهان زمين . . . به هم آميخته شود . . » .
و هر چه را كه باد مرگ فرو ريزد و پراكنده كند همان زيور زندگى دنياست ، و هر چه را كه مرگ نتواند نابود كند همان باقيات صالحات است .
پس معلوم شد كه كمال حاصل از قدرت مال و جاه كمال وهمى و بىاصل و ريشه است ، و كسى كه وقت و عمر خويش را در طلب آنها مقصور كند و آنها را مقصود پندارد نادان است ، مگر مقدارى از آنها كه وسيلهء نيل به كمال حقيقى است .
و امّا علم ، شكَّى نيست كه آنچه حقيقت علم است كمال حقيقى است ، زيرا كمال حقيقى آنست كه متّصف خود را به خداوند نزديك گرداند ، و بعد از مرگ نيز كمال نفس باشد . و بىترديد علم به خدا و صفات و افعال و حكمت او در ملكوت آسمانها و زمين و ترتيب دنيا و آخرت و آنچه بدان تعلَّق دارد بنده را به خداوند نزديك مىكند ، زيرا اين علم ثابتى است كه تغيير و دگرگونى نمىپذيرد و متعلَّقات اين علم ، ازلى و ابدى است و طورى نيست كه به سبب تغيّر آنها علم نيز تغيير كند مانند چيزهائى كه به سبب دگرگونى و تغيّرشان علم به آنها نيز دگرگون و متغيّر
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 475
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٧٥