بالاتر داند كه از ايشان اطاعت و انقياد كند ، مثل كسانى كه مىگفتند :
« أ هؤُلاءِ مَنَّ الله عَلَيْهِمْ مِنْ بَينِنا » 6 : 53 ( انعام ، 53 ) « آيا اينانند كه خدا از ميان ما برايشان منّت نهاده ( و موهبت پيامبرى داده ) » و مىگفتند :
« أ نُؤمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثلِنا » 23 : 47 ( مؤمنون ، 47 ) « آيا به دو انسان ( موسى و هارون ) مانند خود ايمان بياوريم » .
« إِنْ أنْتُمْ إلا بَشَرٌ مِثلُنا » 14 : 10 ( إبراهيم ، 10 ) « شما جز آدميانى مثل ما نيستيد » .
« وَلَئِنْ أطَعْتُمْ بَشَرا مِثْلَكُمْ إنَّكُمْ إِذا لَخاسِرُونَ » 23 : 34 ( مؤمنون ، 34 ) « و اگر مطيع بشرى مانند خود شويد زيانكار خواهيد بود » .
و مىگفتند :
« لَو لا أُنْزِلَ عَلَينَا المَلائِكَةُ أَو نَرى رَبَّنا لَقَدِ استَكبَرُوا في انْفُسِهِمْ وَعَتَوا عُتُوّا كَبِيرا » 25 : 21 ( فرقان 21 ) « چرا فرشتگان به ما نازل نمىشوند يا پروردگار خويش را نمىبينيم ، همانا خود را بزرگ شمردند و سخت گردنكشى كردند » .
اين نوع تكبّر در بدى و زشتى نزديك است به تكبّر دربارهء خدا ، اگر چه فروتر از آن است .
و گاه تكبّر دربارهء بندگان خداست كه خود را بزرگ ببيند و آنان را كوچك شمارد . اين گونه تكبّر اگر چه در بدى و زشتى از دو قسم اول كمتر است ، لكن از اين جهت كه به مخالفت با خداى سبحان منجر مىشود از مهلكات بزرگ است ، زيرا متكبّر وقتى حقّ را از كسى مىشنود از قبول آن استنكاف مىكند و با انكار خود نفرت و اكراه نشان مىدهد ، و نيز از اين رو كه عزّت و عظمت و برترى مختصّ ذات خداوند علىّ أعلى است . پس هر بنده اى كه تكبّر نمايد در صفتى از صفات خدا با او ستيزه كرده است ، و لذا خداى سبحان مىفرمايد : « عظمت زيرپوش من و كبريا روپوش من است ، و هر كس با من در اين دو منازعه كند او را درهم خواهم شكست . »
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 426
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٢٦