زيرا حق علم را كه نعمتى است الهى ادا نكرده است ، و از اين رو رسول خدا صلَّى الله عليه و آله فرمود : « عالم را در روز قيامت مىآورند و به دوزخ مىافكنند به گونه اى كه روده هاى او بيرون مىافتد و بر دور آنها مىگردد همچون خرى كه دور آسيا مىگردد . پس او را به گرد دوزخ مىگردانند [ تا همهء دوزخيان او را ببينند ] .
آنگاه به او گويند تو را چه افتاده است ( چه كار كرده اى كه به چنين عذابى گرفتار شده اى ) ؟ مىگويد : من مردم را به خوبى دعوت و امر مىكردم و خود نمىكردم و از بدى منع و نهى مىكردم و خود مرتكب آن مىشدم . » و خداى تعالى علماء يهود را به خر مثال زده [ 1 ] و بلعم بن باعور را به سگ تشبيه كرده [ 2 ] ، چون به علم خود عمل نمىكردند .
و نيز پيغمبر اكرم صلَّى الله عليه و آله و سلَّم فرمود : « مردمى هستند كه قرآن مىخوانند ولى قرآن از حنجره هاى آنان فراتر نمىرود ، مىگويند ما قارى قرآنيم ، چه كسى بهتر از ما قرآن مىخواند و كى از ما عالمتر است . » آنگاه رو به اصحاب كرد و فرمود : « اى امّت اينان از ميان شما هستند ، و آتشگيره هاى دوزخند » .
و فرمود : « انّ اهل النّار ليتأذّون من ريح العالم التّارك لعلمه ، و إنّ أشدّ أهل النّار ندامة و حسرة رجل دعا عبدا إلى الله فاستجاب له و قيل منه ، فأطاع الله فأدخله الله الجنّة ، و أدخل الدّاعى النّار بتركه علمه و اتّباعه الهوى و طول الأمل . »
« دوزخيان از بوى گند عالم بىعمل در رنج و آزارند و ميان اهل جهنّم ندامت و حسرت كسى بيشتر و سختتر است كه در دنيا بنده اى را به سوى خدا خوانده و او پذيرفته و اطاعت خدا كرده و خدا او را به بهشت برده و خود دعوت - كننده را به سبب عمل نكردن و ترك علم خويش و پيروى هوى و هوس و درازى
هامش
[ 1 ] اشاره است به قول خداوند - در سورهء جمعه آيه 5 :
» مَثَلُ الَّذين حُمّلُوا التَّوراةَ ثُمَّ لَم يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أسْفارا . « 62 : 5
[ 2 ] اشاره است به قول خداى تعالى - در سورهء اعراف آيهء 176 :
» فَمَثَلُه كَمَثلِ الْكَلْبِ أنْ تَحْمِلْ عَلَيْه يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْه يَلْهَثْ . « 7 : 176