و دير آرام مىگيرند و بعضى دير خشمگين و دير آرام مىشوند . و بهترين اينها كسانى هستند كه دير غضبناك و زود راضى مىشوند ، و بدترين آنها كسانىاند كه زود به خشم مىآيند و دير راضى و آرام مىشوند » . و در خبر ديگر آمده است كه : « مؤمن سريع الغضب و سريع الرّضاست ، و اين به جاى آن » .
امّا راه علاج در ترك انتقام اين است كه : در بدى عاقبت آن در دنيا و آخرت بينديشد و فوائد ترك آن را به ياد آورد ، و بداند كه واگذاشتن آن به منتقم حقيقى بهتر و برتر است ، كه انتقام او شديدتر و قويتر است . آنگاه در فوائد عفو و فضيلت آن تأمّل كند ، چنان كه بيان آن اكنون مىآيد :
پيوست ( عفو )
ضدّ انتقام « عفو » و بخشش است . و عفو صرف نظر كردن از حقّ قصاص يا غرامت است . و فرق آن با حلم و كظم غيظ روشن است . و آيات و اخبار در مدح و حسن آن بيش از حدّ شمار است . خداى تعالى مىفرمايد :
« خُذِ الْعَفْوَ وَأمُر بِالعُرفِ » 7 : 199 ( اعراف ، 199 ) « عفو را فرا گير و به نيكى امر كن » .
و نيز فرمود : « وَلْيَعْفُوا وَليَصْفَحُوا » 24 : 22 ( نور ، 22 ) « بايد عفو و گذشت داشته باشند و چشم بپوشند » .
و فرمود : « وَأنْ تَعْفُوا أَقرَبُ لِلتَّقْوى 2 : 237 ( بقره ، 237 ) » و گذشت كردن شما به تقوى نزديكتر است » .
و پيغمبر اكرم صلَّى الله عليه و آله و سلَّم فرمود : « ثلاث و الَّذى نفسي بيده إن كنت حالفا لحلفت عليهنّ : ما نقصت صدقة من مال فتصدّقوا ، و لا عفا رجل من مظلمة يبتغى بها وجه الله إلا زاده الله بها عزّا يوم القيامة ، و لا فتح رجل على نفسه باب مسألة إلا فتح الله عليه باب فقر » .
« سه چيز است كه به خدائى كه جان من در قبضهء قدرت اوست اگر بخواهم
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 367
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٦٧