جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 360

( دوازدهم ) اينكه بداند كه خدا دوست دارد كه بنده خشم نكند ، و حبيب آنچه را كه محبوب مىخواهد البتّه اختيار مىكند ، پس اگر بنده دوستدار خداست شدّت دوستى او به خدا بايد آتش خشم وى را فرو نشاند . ( سيزدهم ) اينكه زشتى صورت و حركات خود هنگام غضب را به نظر آورد ، از اين راه كه چهره و حركات ديگران را در حال غضب ياد آور شود . ( تتميم ) بايد دانست كه بعضى از معالجات ياد شده مىتواند انگيزه هاى غضب را قطع كند و موادّ آن را ريشه كن سازد ، به طورى كه ديگر خشم به هيجان نيايد ، و بعضى ديگر از شدّت آن مىكاهد يا به موقع صدور و هيجان آن را فرو مىنشاند . از جملهء معالجات غضب اين است كه هنگام هيجان آن از شرّ شيطان به خدا پناه ببرد ، و اگر ايستاده است بنشيند ، و اگر نشسته است بخوابد ، و با آب سرد وضو بگيرد يا غسل كند ، و اگر خشم او بر كسى باشد كه با يكديگر قرابت رحم دارند دست به بدن او گذارد ، كه خشم آرام مىگيرد ، چنان كه در اخبار آمده است . ( 1 ) پيوست ( فضيلت بردبارى و فرو بردن خشم ) دانستى كه حلم آرامش نفس است به طورى كه غضب به آسانى آدمى را حركت ندهد و ناملايمات او را به زودى آشفته و مضطرب نسازد . و حلم ضدّ حقيقى غضب است ، زيرا مانع از پديد آمدن يا هيجان آن است . و كظم غيظ ( فرو بردن خشم ) نيز غضب را ضعيف و دفع مىكند و از اين جهت ضدّ آن است . و ما اكنون به فضيلت و شرافت حلم و سپس به فوائد و منافع كظم غيظ اشاره مىكنيم ، تا كسى كه در پى از ميان بردن غضب است با اتّصاف به حلم جلوى خشم خود را بگيرد ، و با اتّصاف به كظم غيظ هيجان آن را دفع كند . امّا ( حلم ) - اشرف كمالات نفسانى بعد از علم است ، بلكه علم بدون آن