جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 358

« نيرومندى به كشتى گرفتن نيست ، نيرومند كسى است كه هنگام خشم خويشتن دار است » . و اگر در آنچه گفتيم شك دارى ديده بگشا و به احوال طبقات مردم بنگر ، آنگاه كتابهاى سرگذشت و تاريخ را مطالعه كن و به داستانهاى گذشتگان گوش فرا ده ، تا بدانى كه حلم و عفو و فرو خوردن خشم خوى انبياء و حكماء و بزرگان و بخردان بوده و غضب خصلت جاهلان و بيخردان . ( نهم ) آنكه به ياد آورد كه تسلَّط و قدرت خدا بر او بيشتر و شديدتر است از قدرت وى بر اين ضعيفى كه بر او غضب كرده ، و او در جنب قوّت قاهرهء خداوند بىنهايت ضعيفتر است از اين ضعيف ناتوان . پس بايد بترسد و حذر كند از اينكه چون غضب خود را بر او جارى سازد خداوند غضب خود را در دنيا و آخرت بر او جارى كند . و روايت شده است كه : « هيچ پادشاهى در بنى اسرائيل نبود مگر اينكه حكيمى دانشمند با او بود ، كه وقتى غضبناك مىشد نوشته اى را به وى مىداد كه بر آن نوشته بود : بر زيردستان رحم كن و از مرگ بترس و به ياد آخرت باش ، و چون آن پادشاه خشمگين مىشد آن را مىخواند و غضب او فرو مىنشست . » و در يكى از كتابهاى آسمانى آمده است : « اى فرزند آدم هنگام خشمت مرا ياد كن تا هنگام خشمم تورا ياد كنم ، و تورا با آنها كه نابودشان مىكنم نابود نكنم . » ( 1 ) ( دهم ) اينكه متذكَّر باشد كه ممكن است آن ضعيفى كه مورد خشم اوست روزى قوى شود و در صدد انتقام برآيد و زبان سرزنش و شماتت بگشايد و به جان و مال و اهل و عرض وى آسيب رساند . ( يازدهم ) اينكه دربارهء سبب و انگيزه اى كه او را به غيظ و غضب مىخواند بينديشد . پس اگر آن انگيزه بيم از ذلَّت و خوارى و موصوف شدن به عجز و ناتوانى و كوچكى نفس در نزد مردم است ، بايد متوجّه باشد كه بردبارى و فرو خوردن خشم و دفع غضب از نفس نشانهء ذلَّت و خوارى نيست و از ضعف و كوچكى نفس ناشى نمىشود ، بلكه از آثار قوّت نفس و شجاعت انسان است . و اضداد آن