پيوست ( درنگ و تأنّى و وقار و آرامش )
ضدّ عجله « وقار و تأنّى » است ، و آن حالتى است در دل كه باعث احتياط و تأمّل در امور و درنگ و تأنّى در گفتار و كردار است .
« توقّف » ( درنگ ) به تأنّى نزديك است و فرق بين آنها اين است كه توقّف سكون قبل از شروع به كار است و تأنّى سكون و آرامش بعد از اقدام به عمل است به طورى كه حقّ هر جزء كار ادا شود .
و « وقار » شامل توقّف و تأنّى هر دو است ، و آن نتيجهء آرامش و سكون نفس در گفتار و كردار و حركات پيش از اقدام و بعد از اقدام به آنهاست . و آن نتيجهء قوّت و بزرگى نفس است . و در ميان فضائل نفسانى كم صفتى است كه به شرافت آن باشد ، و از اين رو انبياء و اصفياء به آن مدح شدهاند ، و در اخبار آمده است كه « مؤمن البتّه متّصف به صفت وقار است » . و طمأنينه در افعال و حركات پيش از آنكه ملكه شود وقار ناميده مىشود و چون ملكه شد سكينه خوانده مىشود ، زيرا سكينه آرامش باطن است و وقار آرامش ظاهر . و از آنهاست :
سوء ظن به خالق و مخلوق
سوء ظنّ و بد دلى از نتايج جبن و ضعف نفس است ، زيرا هر جبان ضعيف النّفسى هر فكر فاسدى را كه به خاطرش مىگذرد و به واهمه اش در مىآيد مىپذيرد و پى آن مىرود ، و بد گمانى گاهى موجب بيم و اندوه مىشود ، و از مهلكات بزرگ است ، و خداى سبحان مىفرمايد :
« يا ايّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجتَنِبُوا كَثيرا مِن الظَّنِّ إنَّ بَعضَ الظَّنِّ إثْمٌ » 49 : 12 ( حجرات 12 ) « اى كسانى كه ايمان داريد ، از بسيارى گمانها بپرهيزيد كه بعضى گمانها گناه است » .