قوى و محكم شود . و به او ياد دهند كه خلقت او براى دفع زيان و درد است نه براى كسب لذّت . و خوردنيها همچون داروهائى است براى بر طرف كردن گرسنگى و نيرو دادن به انسان براى عبادت خدا ، و دنيا بىريشه و ناپايدار است ، و نعمتهاى آن را مرگ از ميان مىبرد ، و دنيا سراى عبور است نه خانهء اقامت ، و آخرت سراى بقا و جاى راحت و لذّت است .
و بايد او را از پرگوئى و دروغ و قسم خوردن اگر چه راست باشد و از لهو و لعب و استهزاء و زياد مزاح كردن و ابتدا به سخن كردن منع كرد ، و بايد عادت كند كه جز به اندازه اى كه مىپرسند سخن نگويد ، و ما دام كه بزرگتر سخن مىگويد گوش فرا دهد ، و از پيش پاى بزرگتر از خود برخيزد و به او جاى دهد و در پيش روى او بنشيند .
پس اگر كودك در خردى به اين آداب مؤدّب و تربيت شود اين اخلاق و ملكات بعد از بلوغ در او راسخ و ريشه دار خواهد شد و انسانى نيك و شايسته خواهد گشت . و اگر بر خلاف اين نشو و نما كند ، تا آنجا كه با لهو و لعب و فحش و بىشرمى و شكمپرستى و خود آرايى و فخر فروشى انس و الفت گيرد و معتاد شود خبيث النفس مىگردد و و بال پدر و مادر خواهد شد و بلكه باعث رسوائى و ننگ مىشود . پس بر هر پدرى لازم است كه در تأديب و تربيت فرزند مسامحه نكند ، كه اين امانت خداست نزد او ، و دل كودك جوهرى است پاك و صاف و خالى از هر نقش و صورت و پذيراى هر نيك و بد ، و اين والدين هستند كه او را به يكى از اين دو راه مىبرند . كه اگر او را به راه خير ببرند به همان روش نشو و نما مىكند و در دنيا و آخرت سعادتمند مىشود ، و والدين و معلَّم و مربّى او در ثواب او شريك خواهند بود ، و اگر او را به راه شرّ ببرند و تربيت او را مهمل گذارند شقى و هلاك خواهد شد ، و وزر و زيانش برگردن پدر يا قيّم و ولىّ او خواهد بود .
و دختر را نيز بايد مانند پسر تربيت كرد مگر در چيزهائى كه ميان دختر و پسر تفاوت هست . پس بايد او را پرده نشينى و حجاب و وقار و عفّت و حيا و ديگر خصال شايستهء زنان آموخت .
آنگاه بايد جستجو و بررسى كرد كه كودك استعداد كدام علم و صنعت را
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 333
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٣٣