آنگاه به تربيت اخلاق و افعال كودك بپردازد و در اين راه جدّا بكوشد ، زيرا كودك اگر در آغاز زندگى و عنفوان رشد مهمل رها شود و تحت تربيت صحيح قرار نگيرد ، غالبا با اخلاق پست و كردارهاى بد بار مىآيد ، و در نتيجه دروغگو ، حسود ، لجوج ، ستيزنده و گمراه دزد ، خائن ، بىشرم و فضول ، و احيانا منحرف جنسى و مايل به فسق و فجور مىشود . كودك را بايد از كودكان بى تربيت و بد اخلاق دور نگه داشت كه اصل ادب و تربيت همين است . و بايد او را به معلَّمى ديندار و صالح سپرد كه قرآن و سخنان نيكان و داستان راستان به وى بياموزد تا محبّت شايستگان در دلش جاى گيرد ، و او را از شنيدن اشعارى كه در آنها از فسق و فجور و اهل آن ياد شده بازداشت كه اينها تخم فساد را در زمين دلش مىافشاند . و بايد در مقابل سختگيرى معلَّم و جور استاد به صبر و سكوت عادت كند و فرياد و فغان نكند و به اين و آن متوسّل نشود كه تحمّل مشقّتها [ در راه تعلَّم و تكامل ] شيوهء شجاعان و مردان است . و سزاوار است كه چون از درس و كلاس فارغ شد به او اجازهء بازى و تفرّج داده شود تا دل او نميرد و پژمرده نگردد .
و چون اندكى رشد و تميز او بيشتر شد بايد اخلاق نيك و كردار پسنديده به او آموخت و او را از صفات و كارهاى زشت و ناپسند باز داشت تا از حسد و دشمنى و ترسوئى و بخل ورزى و كبر و خودبينى برحذر باشد و از دزدى و حرامخوارى و دروغ و غيبت و خيانت و دشنام و بدزبانى و بيهوده گوئى و مانند اينها پرهيز كند . و به بردبارى و سپاسگزارى و توكَّل و خشنودى و شجاعت و سخاوت و راستگوئى و خير خواهى و ديگر خوبيهاى اخلاق و فضائل راغب شود . و در نزد او بايد نيكان را ستود و بدان و اشرار را مذمّت و نكوهش كرد تا نيكى نزد او محبوب و شر مبغوض گردد .
و چون كودك به سنّ تمييز رسيد ، بايد او را به طهارت و نماز واداشت ، و در بعضى از روزهاى ماه رمضان به روزه داشتن امر كرد ، و اصول عقايد و حدود و آداب شرع را به او ياد داد . و چون خلق نيك يا كار پسنديده اى از او سرزند او را آفرين گفت و پاداش داد و در برابر مردم تحسين كرد . و اگر كار زشتى از او سر زند بار اول بهتر است ناديده انگاشت و به روى او نياورد و وانمود كرد كه كسى
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 331
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٣١