بك أن أردّ إلى أرذل العمر » .
« خدايا از بخل به تو پناه مىبرم ، و از جبن به تو پناه مىبرم ، و از اينكه به فرتوتى و پستترين دوران عمر برسم به تو پناه مىبرم » .
و علاج آن - بعد از آگاه ساختن نفس بر نقص و مهلك بودن آن - اين است كه انگيزه هاى غضب را در آنچه جبن به سبب آنها پديد مىآيد تحريك كند .
زيرا قوهء غضب در هر كسى موجود است ، ولى در بعضى از افراد ضعف و نقص مىيابد و در آنها جبن پديدار مىگردد . و چون پىدرپى برانگيخته شود فزونى و قوّت گيرد ، چنان كه آتش كم با تحريك پياپى برافروخته و شعله ور گردد . از حكما نقل شده است كه خود را در مخاطرات شديد و ترسناك مىافكندند تا اين رذيله را دفع كنند . و از چيزهائى كه براى معالجهء آن سودمند است اين است كه با كسانى كه خود را از شرّ و دشمنى او ايمن مىدانند وضع مخاصمه بگيرد تا نيروى غضب او تحريك شود ، و چون در نفس او ملكهء شجاعت حاصل شد آنگاه خويشتن را از اينكه تجاوز كند و به طرف افراط بيفتد نگاه دارد .
پيوست ( شجاعت )
چنان كه دانستى ضدّ اين دو جنس ( تهوّر و جبن ) « شجاعت » است . ستودگى و شرافت آن را به ياد آور و نفس خويش را بر آثار و لوازم آن وادار كن تا به صورت طبع و ملكه درآيد ، و آثار دو ضدّ آن بكلَّى بر طرف شود . و دانستى كه شجاعت از برترين كمالات و شريفترين ملكات نفسانى است ، و فاقد آن از مردانگى بىبهره است و در حقيقت از جملهء زنان است نه از مردان . و خداوند در وصف نيكان اصحاب پيامبر صلَّى الله عليه و آله و سلَّم مىفرمايد :
« أشِدّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ » 48 : 29 ( فتح ، 29 ) « با كافران سخت و شديدند » .
و پيامبر خود را به آن امر كرده است :
« وَاغْلُظْ عَلَيهِمْ » 9 : 73 ( توبه ، 74 )
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 253
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٥٣