آن ممكن نيست [ 1 ] . و امّا ( انسان ) - . . . [ 2 ]
هامش
[ 1 ] براى اينكه نمونهء ديگرى از شگفتيهاى صنع در عالم حشرات ذكر كرده باشيم به بحث حركات غريزى كه جنبهء غائى دارد ( مانند هجرت پاره اى از پرندگان ، غريزهء جنسى ، ساختن لانه . . . ) اشاره مىكنيم . از جمله فرقهاى بين غريزه و ادراك يكى « بى خبرى از نتيجه » است كه اين مطلب را از كتاب « علم النفس » يا « روانشناسى » تأليف دكتر على اكبر سياسى ( ص 415 ) نقل مىكنيم :
« حركات غريزى براى نتيجه اى معين از موجود زنده صادر مىشوند ليكن اين نتيجه منظور او نيست يعنى علم به غايت حركات خود ندارد . حيوان در مواقع مخصوص در خويشتن احساس احتياج و اضطرابى مىكند و اين محرك درونى او را به كارهائى وا مىدارد كه غالبا مورد توجه و التفات او هستند بىآنكه نتيجهء آنها را بداند . مانند مكيدن نوزاد پستان مادر را و مانند حركات عجيبى كه از همهء حيوانات براى حفظ و پرورش خود و اولادشان سرمىزند و مثالهاى بسيارى از آن در كتابهاى حيوانشناسى خاصه در كتاب « خاطره هاى حشره شناسى » تأليف فابر حشره شناس معروف فرانسوى ياد گرديده است .
« از آن جمله فعل شگفتانگيز حشرهء موسوم به آموفيل است ، اين حشره بايد روى كرم زنده تخم بگذارد زيرا خوراك و نشو و نماى بچگان او را فقط گوشت تازه مىتواند تأمين كند ، اما از آنجا كه كرم زنده در اختيار او باقى نمىماند ناچار لازمست نخست شكار خود را بىحس و فلج كند سپس به عمليات تخمگذارى بپردازد . اين است كه با مهارتى مخصوص بر پشت كرم سوار شده نه نقطهء معين از سلسلهء عصبى او را با نيش خود مجروح كرده و مغزش را اندكى كرخ و بىحس مىسازد بقسمى كه آن جانور نيمه جان شود اما نميرد . . . آموفيل به هيچ وجه نتيجهء اين حركات دقيق و حتى تخمگذارى خود را نمىداند و بچه هاى خود را هم هرگز نخواهد ديد » .
[ 2 ] در اينجا مؤلف صفحاتى چند را به شرح خلقت و عجايب صنع در انسان و شگفتيهاى اعضا و اندامهاى وى و همچنين نحوهء تولد كودك و دوران شيرخوارى و پرورش وى و پيدايش تدريجى ادراك و فهم و تعقل در او و عجايب نفس و عالم آن و رؤيا و غيره اختصاص داده است كه به دلائلى كه قبلا گفتيم از ترجمهء آنها صرف نظر مىكنيم و به علم امروز ( زيستشناسى شامل كالبدشناسى و شناخت وظايف الاعضاء و نيز علوم انسانى مانند روانشناسى و غيره ) و كتابهاى تحقيقى و علمى بسيارى كه در اين زمينه نوشته شده است ارجاع مىدهيم . م .