با مركَّب و چراغى جز از آتش نمىشناسم . و در اين منزل سخن از لوح و قلم و خط و چراغ مىشنوم ، ولى چيزى از اينها نمىبينم « .
علم به او گفت : » در اين صورت سرمايهء تو اندك و توشه ات كم و مركب سواريت ضعيف است ، و مواضع هلاك در راه تو بسيار . اگر مىخواهى اين طريق را تا مقصد طى كنى ، بدان كه در راه تو سه عالم وجود دارد : ( نخست ) عالم ملك و شهادت ( محسوس ) ، كاغذ و مركَّب و قلم و دست و انگشتان از اين عالم است ، و از اين منازل به آسانى مىگذرى . و ( دوم ) عالم ملكوت پائينتر ، كه همچون كشتى بين خاك و آب است ، كه نه مانند آب در اضطراب است ، و نه مانند خاك ساكن و ثابت است ، و قدرت و اراده و علم از منازل اين عالم است . و ( سوم ) عالم ملكوت أعلى ، كه ماوراى من است ، و چون از من درگذرى به منازل آن برسى . و منزل اوّل آن قلم است كه علم به وسيلهء آن بر لوح دل نوشته مىشود ، و در اين عالم دشتهاى پهناور و كوههاى بلند و درياهاى غرق كننده است « .
سائل سالك پرسيد : » من در كار خويش سخت سرگشتهام و نمىدانم كه مىتوانم اين راه پر بيم و هراس را بپيمايم يا نه ، آيا نشانه اى هست كه توانائى خود را در اين راه پيمائى بشناسم ؟ « گفت : » آرى چشم بگشاى و نور ديده و نيروى بينائى خود را يكسره به سوى من متوجّه كن . اگر حقيقت آن قلم كه به وسيلهء آن بر صفحهء دل نگاشته مىشود بر تو آشكار شد ، دور نيست كه تو شايستهء اين طريق باشى ، زيرا هر كه از عالم ملكوت پائينتر در گذرد و فراتر رود و نخستين درب ملكوت أعلى را بكوبد به وسيلهء قلم اسرار بر او كشف مىگردد . مگر نمىدانى كه امور و اسرار غيب به همين وسيله براى پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم كشف و هويدا گشت و قول خداى تعالى دربارهء اين معنى نازل شد :
« اقرأ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذى خَلَقَ 96 : 1 . . . إِقْرَأ وَرَبّكَ الأكْرَمُ الَّذى عَلَّمَ بِالقَلَمِ ، عَلَّمَ الإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ » 96 : 3 - 5 ( غلق 1 ، 3 - 5 ) « بخوان به نام پروردگارت كه آفريد . . . بخوان و پروردگارت ارجمندتر است همان كه به وسيلهء قلم آموخت به انسان آنچه نمىدانست » .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 197
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٩٧