اعتماد ندارد ، و از هر كمك و نيروئى براى حركت جز كمك و نيروئى كه خداوند به مشيّت و عنايت خود عطا فرموده است روى بگرداند ، و براى خود و همنوعان قدرت بر چيزى و منشأيّت اثرى نبيند ، و بداند كه آنچه به او مىرسد از خداى تعالى است و خير و شرّى كه براى او مقدّر شده به او خواهد رسيد . و حالت وجود و عدم ، و فزونى و كاستى ، و ستايش و نكوهش ، و بينوائى و ثروت ، و سلامت و بيمارى ، و عزّت و ذلَّت نزد او يكسان است ، و هيچ بيم و اميدى جز از خداى تعالى ندارد . و راز اين همه در اين است كه : وى همهء چيزها را از يك چشمه مىداند كه او مسبّب الاسباب است ، و به وسائط توجّه و التفات ندارد بلكه همهء آنها را مسخّر فرمان او مىداند . امام صادق - عليه السّلام - فرمود [ 1 ] :
» من ضعف يقينه تعلَّق بالأسباب ، و رخّص لنفسه بذلك ، و اتّبع العادات و أقاويل النّاس به غير حقيقة ، و السّعى في امور الدّنيا و جمعها و إمساكها ، مقرّا باللَّسان أنّه لا مانع و لا معطى إلا اللَّه ، و أنّ العبد لا يصيب إلا ما رزق و قسم له ، و الجهد لا يزيد في الرّزق ، و ينكر ذلك بفعله و قلبه ، قال اللَّه سبحانه :
« يَقُولُونَ بِأفْواهِهِمْ ما لِيسَ في قُلُوبِهِمْ وَالله أعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ » 3 : 167
( آل عمران ، 161 ) « هر كه يقينش ضعيف باشد وابسته به اسباب مىشود و اين را براى خود مجاز مىشمرد ، و از عادات و سخنان نادرست مردم پيروى مىكند ، و سعى او در امور دنيا و جمع و نگهدارى آنهاست ، به زبان اقرار مىكند كه عطا كننده و باز - دارنده اى جز خدا نيست ، و به بنده چيزى نمىرسد مگر آنچه روزى و قسمت اوست ، و كوشش به روزى نمىافزايد ، و حال آنكه با فعل و قلب خود منكر آن است ، خداى
هامش
[ 1 ] اين حديث از كتاب » مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة « منسوب به امام صادق ( ع ) نقل شده است . دربارهء اين كتاب ، مجلسى در مقدمهء » بحار « مىگويد : » هوشمند ماهر دربارهء اين كتاب به شك مىافتد ، و اسلوب آن شبيه ديگر كلمات و آثار أئمه نيست « .
سپس مىگويد : » و سند آن به صوفيه منتهى مىشود ، و از اين رو مشتمل بر بسيارى از اصطلاحات آنان و نقل اقوال مشايخ ايشان است « . مصحح .