تا وقتى كه نور الهى در دل بتابد كه به وسيلهء آن پرده ها از حقايق اين عقايد كنار رود ، و اين آخرين مقصد طالبان و مايهء روشنى چشم صدّيقان و مقرّبان است . و اين مقام خود درجات و مراتبى دارد ، و مردم بر حسب اختلاف در نيرو و استعداد و سعى و اجتهاد مختلفند ، چنان كه در ادراك انواع علوم و صنايع متفاوتند و » كلّ ميسّر لما خلق «
[ حديث نبوى ] » هر كس براى آنچه آفريده شده آمادگى دارد « .
و امّا مجرّد اعتقاد جزمى به ظواهر اين عقايد با كمتر از ورع و رياضت و مجاهده نيز حاصل مىشود ، از اين راه كه - پس از تلقين اين عقايد و تصديق به آنها - به طاعات روى آورد ، و بخشى از وقت خود را در عبادات شريفه بگذراند ، و بر تلاوت و تفسير قرآن و درس حديث و فهم آن مواظبت كند ، و از آميزش با صاحبان مذاهب فاسد و دارندگان آراء باطل دورى جويد ، بلكه از رفاقت با مردم هوىپرست و شرير و شقى اجتناب كند ، و مصاحبت اهل ورع و يقين و همنشينى با اهل تقوى و صلاح را برگزيند . و رفتار و روش آنان را در خضوع و خشوع براى خدا سرمشق قرار دهد ، كه تلقين مانند افشاندن بذر در سينه است ، و اين كارها همچون آبيارى و پرورش بذر است ، يعنى نموّ اين بذر و تقويت و استوارى ريشهء آن به وسيلهء آنهاست ، تا سرانجام درختى پاك و استوار گردد كه ريشه اش ثابت و پايدار باشد و شاخه هايش در آسمان سر بر آورد .
امّا اين نكته هست كه هر كسى كه به عقيدهء جازم دست يابد اگر گرفتار سرگرميهاى دنيوى شود و رياضت و مجاهده را رها كند غير از آن عقيده چيزى بر او كشف نمىشود ، ولى هنگام مرگ حقّا مؤمن مىميرد و در آخرت در سلامت و امان است . امّا اگر زنگار از رخ آئينه نفس بزدايد و به رياضت و مجاهده روى آورد شرح صدر پيدا مىكند و فيض الهى به روى او در مىگشايد و به مرتبهء اوّل يعنى رهيابى به نور يقين نائل مىگردد .
انواع رذائلى كه متعلق به قوهء عاقله است
از جمله جهل مركب است :
جهل مركَّب تهى بودن نفس از علم و در عين حال ادّعاى داشتن علم است ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 172
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٧٢