بعضى ناقص كه نقصانش آشكار است ، و بعضى رجحان دارد با فزونى » .
بىشك تحصيل عقايدى كه قلب به آنها آرامش و اطمينان پيدا كند بر هر مكلَّفى واجب است ، و مجرد تصديق بدون اطمينان قلبى براى رستگارى در آخرت و رسيدن به مراتب مؤمنان كافى نيست . و با حصول اطمينان نجات و رستگارى حاصل خواهد شد اگر چه به تفصيل و از راه برهانهاى فلسفى و دلائل كلامى حاصل نشده باشد ، بلكه از راه يك دليل اجمالى خواه برهانى يا اقناعى به دست آمده باشد ، زيرا شرع شريف بيش از تصديق و يقين به عقايد مذكور نخواسته و ما را به بحث و بررسى و كاوش از كيفيّات و حقايق آنها و دربارهء نظم و ترتيب دلائل مكلَّف نكرده است . پس اگر براى كسى اطمينان حاصل شود كه خدا به همهء صفات كماليّه متّصف و از صفات سلبيّه مبرّى است ، به همين كه عدم اتّصاف او به صفات اوّل و اتّصاف او به صفات دوم نقص است و نقص لايق ذات اقدس او نيست ، براى نجات وى و داخل شدن در زمرهء مؤمنان كافى است . و همچنين اگر اين اطمينان از اين راه براى او حاصل شود كه انبياء و بزرگان حكما و دانشمندان بر آن اتّفاق دارند ، و نيرومندى عقل و دقّت فهم آنان مانع است كه بر خطائى محض اتّفاق كنند . بنابراين از هر راهى كه اطمينان پيدا شود كافى است .
علامهء طوسى [ خواجه نصير الدين ] - رحمة اللَّه عليه - در يكى از كتابهاى خود مىنويسد : « كمترين چيزى كه اعتقاد به آن بر مكلَّف واجب است معنى و ترجمهء قول لا إله الا اللَّه ، محمّد رسول اللَّه است . و چون كسى پيامبر را تصديق و قبول كرد شايسته است كه او را دربارهء صفات خداوند و روز قيامت و تعيين امام معصوم تصديق كند ، و قرآن مشتمل بر همهء اينهاست : امّا دربارهء صفات خدا ، او زنده ، دانا ، توانا ، با اراده ، داراى كلام ، بىمانند ، شنوا و بيناست . و امّا دربارهء آخرت ، ايمان به بهشت و دوزخ و صراط و ميزان و حساب و شفاعت و جز اينها . و واجب نيست كه از حقيقت صفات جستجو و بحث كند ، و اينكه كلام و علم و ديگر صفات حادث است يا قديم ، بلكه اگر اينها به خاطرش خطور نكند و بميرد با ايمان از دنيا رفته است . امّا اگر شك يا اشكالى بر دلش وارد شود ، چنانچه بتواند با سخن و دليلى نزديك به فهم عامّه آن را بر طرف كند ، هر چند اين سخن و دليل
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 170
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٧٠