جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 169

سازد ، به طورى كه اگر خلاف آنها به ذهن او خطور كند نپذيرد و دستخوش شك و شبهه نشود . امّا افراد مكلَّف در تصديق و اذعان به عقايد مذكور مختلفند ، چنان كه بعضى دربارهء آنها به يقين رسيده‌اند ، به طورى كه اگر پرده ها كنار رود بر يقينشان افزوده نمىشود [ 1 ] . و بعضى ديگر يقين دارند امّا به درجه اى پائينتر ، و حدّ اقل مرتبهء يقين اين است كه براى مؤمنان آرامش خاطر حاصل باشد و اضطراب وجود نداشته باشد . و بعضى به عقايد خود تصديق ظنّى دارند كه با شبهات و ايراد اشكالات متزلزل مىشوند . و قول امام محمّد بن على الباقر - عليهما السّلام - به اين اختلاف اشاره دارد : « إنّ المؤمنين على منازل : منهم على واحدة ، و منهم على اثنتين ، و منهم على ثلاث ، و منهم على أربع ، و منهم على خمس ، و منهم على ستّ ، و منهم على سبع ، فلو ذهبت تحمل على صاحب الواحدة ثنتين لم يقو ، و على صاحب الثّنتين ثلاثا لم يقو . . . إلى آخره » ( 1 ) . « مؤمنان [ در درجات ايمان ] مراتب و منازل گوناگون دارند : بعضى داراى يك درجه و بعضى دو درجه و بعضى سه و بعضى چهار و بعضى پنج و بعضى شش و بعضى هفت دارند ، اگر بر صاحب مرتبهء يك . حدّ صاحب مرتبهء دو را تحميل كنى نمىتواند آن را تحمّل كند ، و اگر بر صاحب مرتبهء دو حدّ مرتبهء سه را تحميل كنى نيروى تحمّل آن را ندارد و . . . تا آخر » . و گفتار امام أبو عبد اللَّه الصادق عليه السّلام : « انّ للايمان حالات و درجات و طبقات و منازل ، فمنه التّامّ المنتهى تمامه ، و منه النّاقص البيّن نقصانه ، و منه الرّاجح الزّائد رجحانه » « ايمان حالات و درجات و طبقات و منزلها دارد ، بعضى تمام و كامل است ، و