عقل خود آنچه را كه عقلها به درك آنها راه ندارد در مىيابد ، مانند تفاصيل و جزئيّات احوال عالم آخرت . پس لازم است كه در چنين مواردى از راه ايمان از او ( پيامبر ) فرا گيريم هر چند مأخذ عقلى آن را نشناسيم .
اصول عقايدى كه مورد اتفاق و اجماع است
اصول عقايدى كه امّت اسلامى بر آن اجماع دارند عبارت است از :
اعتقاد به وجود خداوند سبحان ، و اينكه او خداى يكتاست ، و بسيط مطلق است و از هر گونه شائبهء تركيب مبرّاست ، و از جسميّت و عوارض آن منزّه است ، و اينكه وجود و صفات او عين ذات اوست [ 1 ] . و او بر زمان و مكان تقدّم دارد و برتر از آنهاست ، و او حىّ و قديم و ازلى و قادر و مريد و عالم بر همهء چيزهاست ، و علم او بعد از ايجاد اشياء مانند علم او به آنها قبل از ايجاد است ، و علم او به سبب پديد كردن آنها افزايش نمىيابد ، و قدرت او نسبت به همهء ممكنات عموميّت دارد ، هر چه را بخواهد مىآفريند و هر چه را اراده كند انجام مىدهد ، و هيچ چيز جز به مشيّت او پديد نمىآيد ، و او در حكم خود عادل و در وعدهء خويش صادق است .
و بالجمله مستجمع همهء صفات كماليّه است ، و هيچ چيز مثل و مانند او نيست ، و عقل و وهم نمىتوانند مانند او را تصوّر كنند ، بلكه او تامّ و فوق تمام است .
و اينكه قرآن كلام خداست ، و محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - فرستادهء اوست ، و آنچه را كه آورده از امور عالم آخرت از بهشت و دوزخ و حساب و ثواب و عقاب و صراط و ميزان و شفاعت و جز اينها كه در شريعت مقدّس ثابت شده حق است ، و بر هر مؤمنى واجب است كه همهء آنها را فراگيرد و بپذيرد و درون خود را براى آنها پاك
هامش
[ 1 ] با بيانى بسيار مختصر و ساده ، مراد از اينكه وجود خداوند عين ذات اوست اين است كه در حالى كه مثلا وجود انسان و ذات ( ماهيت و مفهوم ) او دوتاست ( يعنى در تعريف و تصور انسان ، مفهوم وجود اخذ نگرديده و مفهوم ذات انسان به غير از مفهوم وجود است ) ولى وجود و ذات خداوند يكى است . و همچنين صفات خداوند ، مثلا علم و قدرت و حيات ، عين ذات اوست نه مانند انسان كه اين صفات زائد بر ذات اوست ( چنان كه در آغاز علم ندارد و بعد به دست مىآورد يا حياتى كه دارد روزى از دست مىدهد ) . م .