في الآخرة و الأولى . الذّكر فيه يعدل بالصّيام و مدارسته بالقيام .
به يطاع الرّبّ و يعبد ، و به توصل الأرحام ، و يعرف الحلال و الحرام . العلم إمام و العمل تابعه ، يلهمه السّعداء و يحرمه الأشقياء ، فطوبى لمن لم يحرمه اللَّه من حظَّه » .
« دانشجوئى بر هر مسلمانى واجب است ، پس علم را در هر جا كه گمان مىبريد بجوئيد ، و آن را از اهلش فرا گيريد ، كه فرا گرفتن آن براى خدا حسنه است و جستجوى آن عبادت و مذاكرهء آن تسبيح پروردگار و عمل به آن جهاد ، و تعليم آن صدقه و بذل آن به اهلش تقرّب به خداست ، زيرا علم نشانهاى راهنماى حلال و حرام است ، و چراغدان راه بهشت و مونس انسان در وحشت ، و يار غربت و تنهائى ، و همسخن در خلوت ، و دليل و راهبر در گشادگى و سختى ( خوشى و ناخوشى ) ، و سلاح بر ضدّ دشمنان ، و زينت در نزد دوستان است . خداوند به سبب علم اقوامى را بلند مىگرداند و آنان را رهبر و پيشواى خير قرار مىدهد كه از آثار آنان بهره برند و به كارهاشان اقتدا كنند ، و به آراء آنان نائل شوند . فرشتگان به دوستى دانشمندان راغبند و بالهاى خود را به آنان مىمالند ، و در نمازشان بر آنان بركت فرستند و هر خشك و ترى حتّى ماهيان دريا و خزندگان و گزندگان آن و درندگان و چهار پايان زمين براى ايشان طلب مغفرت مىكنند . علم حيات دلها از نادانى ، و روشنى چشمها در تاريكى ، و نيروى بدنها از ضعف است . بنده را به منزلهاى نيكان و مجالس خوبان و به درجات عالى در دنيا و آخرت مىرساند . مذاكرهء علمى معادل روزه است و درس دادن و خواندن آن همسنگ نماز . به واسطهء علم است كه خداوند عبادت و اطاعت مىشود ، و به سبب آن صلهء ارحام انجام مىگيرد ، و حلال و حرام شناخته مىشود . علم پيشواست و عمل پيرو آن . خدا علم را به سعادتمندان الهام مىكند و اشقيا را از آن محروم مىسازد ، پس خوشا به حال كسى كه خداوند او را از حظَّ علم بىبهره نگرداند » .
آداب تعلَّم و تعليم
آگاهى : هر يك از تعلَّم ( فراگيرى ) و تعليم ( آموزش ) آداب و شروطى دارد :
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 159
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٥٩