دستور معالجه در طب روحانى
آگاهى : روشن شد كه طبّ جسمانى ( علم پزشكى ) سرمشق و الگوى طبّ روحانى ( علم اخلاق ) است . در معالجهء بيماريهاى تن قاعده اين است كه نخست نوع بيمارى ، و سپس علل و عوامل و علامات بيمارى شناخته مىشود ، آنگاه چگونگى علاج بيان مىشود . و روش علاج بيمارى يا كلَّى و شامل همهء بيماريهاست ، يا جزئى كه به يك بيمارى خاص اختصاص دارد . در طبّ روحانى نيز حال به همين منوال است . و ما در ضمن چند فصل به آن اشاره مىكنيم :
فصل 2 راه شناخت بيماريهاى نفسانى
بيماريهاى نفسانى انحرافهاى اخلاق از اعتدال و حدّ وسط است . و راه شناخت آنها اين است : چنان كه قبلا دانستى قواى انسان سه نوع است : اوّل قوهء تمييز يا عقل ، و دوم قوهء غضب كه به قوهء دافعه تعبير مىشود ، و سوم قوهء شهوت كه به قوهء جاذبهء ( نيروى كشش ) تعبير مىشود . و انحراف هر يك از اينها يا انحراف در كمّيّت است يا در كيفيّت . انحراف در كمّيّت يا زياده روى از اعتدال است يا نقصان آن . و انحراف در كيفيّت به علَّت فساد و زبونى آن قواست .
پس بيماريهاى هر قوه اى يا به حسب افراط است يا به حسب تفريط ، يا بر حسب تباهى