فصل 1 راه حفظ اعتدال فضائل
در پزشكى بيان شده است كه بهداشت و حفظ تندرستى به اين است كه به مزاج آنچه سازگار و مناسب آن است وارد شود . حفظ اعتدال فضائل نيز به همين نحو است ، و وارد كردن امور مناسب و مشابه براى حفظ اعتدال فضائل اخلاقى به چند چيز بستگى دارد :
از جمله ، انتخاب و اختيار همنشينى و مصاحبت با نيكان و معاشرت با كسانى كه داراى فضائل اخلاقىاند ، و فراگرفتن نحوهء رفتار آنان با خالق و مخلوق ، و همچنين اجتناب از همنشينى با اشرار و بدكاران و صاحبان اخلاق زشت و ناپسند ، و نشنيدن داستانها و حكايتهاى مربوط به آنان و كارها و مزخرفاتى كه از آنها صادر مىشود . زيرا مصاحبت و معاشرت با هر كسى قويترين انگيزه براى خو گرفتن به صفات و اخلاق اوست . طبع آدمى آمادهء گرفتن نيك و بد ديگران است . سرّ اين مطلب اين است كه : نفس انسان داراى قوايى است كه بعضى به نيكيها و فضائل مىخوانند و برخى متمايل به بديها و رذائلاند . و هرگاه براى يكى از آن دو كمترين انگيزه اى كه مناسب و درخور طبع و سرشت اوست پديد آيد به آن ميل مىكند و بر صاحب آن چيره مىشود . و چون انگيزه هاى بدى و شرّ براى قوا بيشتر از انگيزه هاى خير است ، تمايل به شرّ و بدى زودتر و آسانتر از تمايل به خير و نيكى رخ مىنمايد . و از اين رو گفتهاند : تحصيل فضائل به منزلهء صعود به قلَّه هاى مرتفع است و كسب رذائل به مثابهء نزول از آنهاست . و قول پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم به همين مطلب اشاره دارد كه : « حفّت الجنّة بالمكاره و حفّت النّار بالشّهوات »
« بهشت
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 141
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٤١