و دادرسى مظلومان و ضعيفان . پس اين گونه عدالت اقتضا مىكند كه هر كس به حقّ خود راضى باشد و به ديگرى ستم نكند و هر يك از همنوعان را به قدر امكان بر حقّ خود وادارد تا به يكديگر ظلم و جور نكنند و هر كس حقوق برادران مؤمن خود را به حسب توانائى ادا كند . در حديث نبوى آمده است :
« انّ للمؤمن على أخيه ثلاثين حقّا لا براءة له منها الا بالأداء أو العفو : يغفر زلَّته ، و يرحم غربته ، و يستر عورته ، و يقيل عثرته ، و يقبل معذرته ، و يردّ غيبته ، و يديم نصيحته ، و يحفظ خلَّته ، و يرعى ذمّته ، و يعود مرضته ، و يشهد ميتته ، و يجيب دعوته ، و يقبل هديّته ، و يكافئ صلته ، و يشكر نعمته ، و يحسن نصرته ، و يحفظ حليلته ، و يقضى حاجته ، و يشفع مسألته ، و يسمّت عطسته ، و يرشد ضالَّته ، و يردّ سلامه ، و يطيّب كلامه ، و يبرّ إنعامه ، و يصدّق اقسامه ، و يواليه و لا يعاديه ، و ينصره ظالما أو مظلوما ، فأمّا نصرته ظالما فيردّه عن ظلمه و أمّا نصرته مظلوما فيعينه على أخذ حقّه ، و لا يسأمه ، و لا يخذله ، و يحبّ له من الخير ما يحبّ لنفسه و يكره له من الشرّ ما يكره لنفسه . »
« مؤمن سى حقّ بر برادر خود دارد كه ذمّه اش برى نخواهد شد مگر با اداء آنها يا گذشت صاحب حقّ : 1 - لغزش او را ببخشد ، 2 - در غربت به او مهربانى كند ، 3 - شرمگاهها و زشتيهاى او را بپوشاند ، 4 - خطاها و سهوهاى او را دور كند و براندازد ، 5 - عذرش را بپذيرد ، 6 - مانع غيبت دربارهء او شود ، 7 - همواره او را خير - خواهى كند ، 8 - شرط دوستى را نگه دارد ، 9 - ذمّه اش را پاك و برى سازد ، 10 - هنگام بيمارى به عيادت او برود ، 11 - در تشييع جنازه اش حاضر شود ، 12 - دعوتش را اجابت كند ، 13 - هديّه اش را بپذيرد ، 14 - صلهء او را به طور مساوى تلافى كند ، 15 - احسانش را سپاس گزارد ، 16 - به خوبى ياريش كند ، 17 - ناموسش را حفظ كند ، 18 - حاجتش را برآورد ، 19 - براى حلّ مشكلش شفاعت كند ، 20 - عطسهء او را عافيت بخواهد [ پس از عطسه بگويد : خدا به شما عافيت دهد يا بگويد : يرحمك اللَّه . ] ، 21 - در وقت گمراهى راهنمائى و ارشادش كند ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 129
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٢٩