فصاحت را و در ملكات نفسانى عدالت را و در حركات غنج و دلال را و در نغمات آهنگهاى لذّت بخش را پديد مىآورد و نفس عاشق اين معنى است در هر مظهر و جلوه گاهى كه ظاهر شود و به هر صورتى كه تجلَّى كند و به هر لباسى كه درآيد .
فإنّى أحبّ الحسن حيث وجدته و للحسن في وجه الملاح مواقع
من زيبائى را هر جا كه بيابم دوست دارم و زيبائى در چهرهء نمكين پايگاهى دارد و بسيارى و كمى و نقصان و زياده اشياء را به تباهى و فساد مىكشاند ، اگر ميانشان مناسبت وجود نداشته باشد كه به نحوى اعتدال و وحدت حفظ شود . در اين مقام [ يعنى با حفظ وحدت و اعتدال ] است كه نفحات قدسى مىدمد كه جانهاى اهل جذبه و شوق را به جنبش و اهتزاز در مىآورد و مشام صاحبان ذوق و تألَّه را عطرآگين مىسازد ، كه اگر اهل آنى رو به آن سو كن .
اكنون كه شرف عدالت و لزوم آن را براى عمل به مساوات و بازگرداندن هر افراط و تفريطى به حدّ وسط شناختى ، اين را نيز بدان كه عدالت يا متعلَّق به اخلاق و افعال است يا به تقسيم اموال يا به معاملات و داد و ستدها يا به احكام و سياستها . و عادل در هر يك از اين امور به منظور برقرار كردن تساوى و تعادل افراط و تفريط را به اعتدال و وسط برمىگرداند . و شك نيست كه اين كار مشروط است به علم به ماهيّت و طبيعت حدّ وسط ، تا اينكه برگرداندن دو طرف به آن ممكن باشد . و اين علم در نهايت دشوارى است ، و جز با رجوع به ميزان و معيارى كه حدّ وسط را در همه چيز باز شناسد ميسّر نيست ، و اين ميزان فقط شريعت الهى است كه از منبع وحدت حقّهء حقيقى صادر شده است ، كه معرفت به حدّ وسط در همه چيز به نحو شايسته همين است . اين معرفت متضمّن بيان تفصيلى همهء مراتب حكمت عملى است . بنابراين عادل حقيقى بايد به قوانين الهى كه از جانب خداى سبحان براى حفظ مساوات صادر شده است حكيمى عالم باشد .
علماى اخلاق گفتهاند كه عادل سه كس است : اوّل ، عادل بزرگتر كه همان شريعت الهى صادره از نزد خداى سبحان براى حفظ مساوات است . دوم ، عادل متوسّط كه حاكم عادل است و او تابع قوانين الهى و شريعت نبوى و جانشين و نمايندهء شريعت در حفظ مساوات است . سوم ، عادل بىزبان ، يعنى درهم و دينار