به معنى اخصّ است ، و « ترساندن و اندوهگين كردن مسلمان » و ضد آن دو بر طرف كردن ترس و اندوه از اوست ، و « ترك كمك به مسلمين » و ضد آن برآوردن نياز ايشان است ، و « خوشامدگوئى » در امر به معروف و نهى از منكر ، و ضد آن كوشش در اين كار است ، و « دورى و كناره گيرى از برادران » و ضد آن الفت گرفتن و ديدار كردن است ، و « قطع رحم » و ضدّ آن صلهء رحم است ، و « عاقّ والدين شدن » و ضد آن نيكى كردن به پدر و مادر است ، و « عيب جوئى » و ضد آن پرده پوشى است ، و « فاش كردن راز » و ضد آن نگهدارى راز است ، و « فسادانگيزى بين مردم » و ضد آن اصلاح ميان آنهاست ، و « شاد شدن به غم مسلمين » ، و « ستيزه و جدال و خصومت » و ضد اينها سخن خوب و خوش است ، و « استهزاء و مسخره كردن » و ضد آن مزاح ( لطيفه گوئى و شوخ طبعى ) است ، و « غيبت » ( بدگويى ) مردم و ضد آن ستودن آنان و جلوگيرى از نكوهش و بدگويى است ، و « دروغگوئى » و ضد آن راستگويى است ، و براى همهء آفات زبان ، چه آنها كه ضد خاصّى دارد و چه آنها كه ضد خاصّى ندارد ، ضدى به معنى عام هست و آن خاموشى است ، و « حبّ جاه و شهرت » و ضد آن حبّ گمنامى است ، و « دوست داشتن مدح و ستايش ديگران و بدحال شدن از ذمّ و نكوهش آنان » و ضد آن مساوى شمردن آن دو است ، و « ريا » و ضد آن اخلاص است ، و « نفاق » ( دورويى ) و ضد آن يكسان بودن پنهان و آشكار است ، و « غرور » ( فريفتگى ) و ضد آن هوشيارى و دانائى و زهد است ، و « درازى آرزو » و ضد آن كوتاهى آرزوست ، و « مطلق گناه » و ضد آن ورع و تقوا به معنى اعمّ است ، و « بىحيائى » و ضد آن حياء است ، و « اصرار بر گناه » و ضد آن توبه است و بالاترين مراتبش انابه و محاسبه و مراقبه در ضدّيّت با « اصرار بر گناه » به توبه نزديك است ، و « غفلت » و ضد آن نيّت و اراده داشتن است ، و « بىرغبتى » و ضد آن شوق است ، و « كراهت » و ضد آن حبّ است ، و « جفا » و ضد آن وفاء است و آن از كمال حبّ است ، و « دورى » [ از خدا ] و ضد آن انس [ به خدا ] است و از لوازم آن حبّ خلوت و عزلت است ، و « سخط » ( ناخشنودى خدا ) و ضد آن رضا ( خشنودى ) است ، و نزديك به اين معنى « تسليم » است كه تفويض ناميده مىشود ، بلكه بالاتر از رضاست چنان كه خواهد آمد ، و « حزن » و ضد آن سرور است ، و « ضعف وثوق و اعتماد به خدا » و ضدّ آن
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 117
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١١٧