از درد گرسنگى و سوزش و حرارت منى است و از اين رو شخص سير از خوردن لذّتى نمىبرد . و معلوم است كه راحتى از درد و رنج كمال و خير نيست ، زيرا كمال حقيقى و خير مطلق براى هميشه كمال و خير است .
هشدار و بيدار باش ( موعظه و نصيحت )
اكنون كه دانستى كه انسان در لذّت عقلى با فرشتگان انباز است ، و در ديگر لذايذ كه حسّى و متعلَّق به سه قوهء ديگر ، يعنى قواى سبعى و بهيمى و شيطانى ، است مشارك درندگان و چارپايان و شياطين است ، اين را نيز بدان كه هر كس كه يكى از اين لذّات چهارگانه بر او غلبه كند مشاركت او با آن قوّه اى كه بدان منسوب است بيشتر خواهد بود تا آنجا كه وقتى اين غلبه تامّ و كامل شد او عين همان قوّه خواهد بود .
پس اى دوست من بنگر كه نفس خود را در كدام جهت قرار مىدهى . اگر غلبه با قوهء شهوت تو باشد تا آنجا كه بيشتر همّ و انديشهء تو متوجّه شهوات حيوانى مانند خوردن و آشاميدن و آميزش و ديگر شهوات بهيمى باشد يكى از چهار پايان خواهى بود . و اگر غلبه و چيرگى با قوهء غضب تو باشد و ميل تو بيشتر به مناصب و رياست طلبى و آزار مردم و ضرب و شتم و ديگر حركات درنده خوئى باشد به منزلهء درندگان خواهى بود . و اگر غلبه با قوهء شيطانى ( قوهء وهم ) باشد تا آنجا كه غالب سعى و كوشش تو صرف يافتن مكر و حيله براى رسيدن به مقتضيات دو قوهء شهوت و غضب باشد و به انواع نيرنگها و تزويرهاى وهمى دست يازى ، در حزب شيطان داخل شده اى . و اگر غلبه با قوهء عقل تو باشد تا آنجا كه جدّ و جهد تو مقصور بر فراگرفتن معارف الهى و پيروى از فضائل اخلاق باشد به مرتبه وافق فرشتگان راه يافته اى .
پس هر كه عاقل باشد و باخود دشمنى نكند بر او واجب است كه بيشتر همّت و كوشش خود را در تحصيل سعادت علمى و عملى و در زايل ساختن نقائص
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 89
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٨٩