پس بغايت شادى امروز بدانچه در اعراض مردمان قدح مىكنى و مال ايشان بخورى ، و در نهايت حسرت باشى آن روز چون تو را در بساط عدل بايستانند و در مشافههء خطاب سياست فرمايند ، و تو درويش و مفلس و عاجز و خوار باشى ، نتوانى كه جواب باز دهى يا عذر ظاهر گردانى . پس در آن وقت نيكوييهاى تو كه عمر خود را در آن صرف كرده باشى از تو بستانند و در عوض حقها به خصمان دهند . ابو هريره - رضى اللّه عنه - روايت كرد كه پيغامبر - صلى اللّه عليه و آله و سلم - گفت : هل تدرون من المفلس ؟ اى ، هيچ دانيد كه مفلس كيست ؟ گفتند : مفلس ميان ما آن كس است كه او را درمى و متاعى نيست . گفت : المفلس من امّتى من يأتي يوم القيامة بصلاة و صيام و زكات ، و يأتي قد شتم هذا و قذف هذا و اكل مال هذا و سفك دم هذا و ضرب هذا . فيعطى هذا من حسناته و هذا من حسناته فان فنيت حسناته قبل ان يقضى ما عليه أخذ من خطاياهم و طرحت عليه ثمّ طرح في النّار ، اى ، مفلس از امت من كسى است كه روز قيامت با نماز و روزه و زكات آيد ، و بعضى را دشنام زده باشد [ 690 ] و بعضى را قذف گفته و مال بعضى بخورده و خون بعضى بريخته و بعضى را بزده ، پس داده مىشود به اين از حسنات او ، و به اين از حسنات او ، پس اگر حسنات او نيست گردد پيش از آن كه گزارده شود آن چه بر اوست ، از گناهان ايشان گرفته شود و بر او نهاده آيد ، پس در آتش انداخته شود .
پس بنگر در مصيبت خود در مثل اين روز ، چه تو را از آفات ريا و مكايد شيطان حسنهاى مسلّم نماند . پس اگر در مدت دراز يك حسنه مسلّم شود ، خصمان مبادرت نمايند و آن را ببرند . و شايد كه اگر بر نفس خود حساب كنى ، و بر صيام روز و قيام شب مواظبت نموده باشى ، هر آينه بدانى كه روزى بر تو نگردد كه نه بر زبان تو از غيبت مسلمانان چيزى گذشته باشد كه همهء حسنات تو را مستوفى كند ، پس باقى سيئات چگونه باشد از خوردن حرام و شبهتها و تقصير در طاعتها ، پس چگونه خلاص از مظالم اميد دارى ! در روزى كه در آن بى سرون « 364 » از سرون آور « 365 » قصاص خود بستاند . ابو ذر - رضى اللّه عنه - گفت كه پيغامبر - صلى اللّه عليه و آله و سلم - دو گوسفند را ديد كه سَرون مىزدند ، گفت : اى ابو ذر ، دانى كه براى چه سرون مىزنند ؟ گفت : نى . گفت : و لكن ربّك يدرى و سيقضي بينهما يوم القيامة ، اى ، و ليكن پروردگار تو داند ، و زود باشد كه ميان ايشان روز قيامت حكم فرمايد كه بى سرون را سرون دهند تا او را بكشد .
و أبو هريره - رضى اللّه عنه - گفت : در تفسير قول حق تعالى :
وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ
، « 366 » همه خلق روز قيامت بر انگيخته شوند ، دهن بستگان و جنبندگان و مرغان و همه چيزها ، پس عدل خداى آن اقتضا كند كه انصاف بى سرون از سرون آور بستاند ، پس گويد : خاك شويد . پس در آن حال كافر گويد : يا ليتني كنت ترابا ، اى ، كاشكى خاك بودمى .
هامش
( 364 ) سَرون ، سَرُوى ، شاخ .
( 365 ) سرون آور ، شاخدار .
( 366 ) انعام 6 - 38 .