خطر تو را در آن مقام بىاندازه باشد . چه از دو بيرون نبود : يا تو را گويد كه در دنيا آن را بپوشيدم و در آخرت بيامرزم ، و در آن حال شادى و فرح تو در غايت بزرگى باشد ، و پيشينيان و پسينيان تو را غبطت نمايند . و يا گويد فريشتگان را : بگيريد اين بندهء بد را ، و غل « 357 » بر گردنش نهيد و به دوزخ بريد . و در اين حال اگر آسمانها و زمينها بر تو بگريند سزا باشد ، براى بزرگى مصيبت و شدت تحسر تو بر آن چه تقصير كردى در طاعت خداى ، و آخرت را بفروختى به دنياى دنى كه با تو نماند .
صفت ترازو
( 1 ) پس غافل مشو از انديشه كردن در ترازو و پريدن نامهها سوى دست چپ و دست راست . چه مردمان پس از سؤال سه فريق باشند .
فريقى كه نيكويى ندارند : گردنى سياه از آتش بيرون آيد ، و ايشان را همچنان چيند كه مرغ دانه را ، و بر ايشان در نوشته شود و در آتش ايشان را فرود برد . و بر ايشان ندا كرده شود به شقاوتى كه پس از آن سعادت نباشد .
و فريقى ديگر كه بديى ندارند : منادى آواز دهد كه ستايندگان خداى بايد كه در همه حالها برخيزند . پس ايشان بايستند و سوى بهشت روند ، پس همچنين كنند با اهل قيام شب ، پس با كسى كه تجارت دنيا و بيع آن او را از ذكر خداى مشغول نگرداند . و بر ايشان ندا كرده شود به سعادتى كه پس از آن شقاوت نبود .
و فريق سوم بماند و ايشان بيشتر باشند : عمل نيك با عمل بد آميختهاند ، و بر ايشان پوشيده باشد ، و بر خداى پوشيده نشود كه غالب حسنات ايشان باشد يا سيئات ، و ليكن خداى روا ندارد مگر آن كه حقيقت آن ايشان را تعريف فرمايد ، تا فضل او در حال عفو ، و عدل او در حال عقوبت ظاهر گردد . پس صحيفهها و نامهها كه مشتمل باشد بر حسنات و سيئات پريدن گيرد ، و ترازو در آويخته شود ، و چشمها باز ماند سوى نامهها كه در دست راست افتد يا در دست چپ ، پس سوى زبانهء ترازو كه بر جانب سيئات ميل كند يا بر جانب حسنات . و اين حال هايل است ، و عقلهاى خلايق از آن سرگردان شود .
و حسن بصرى - رضى اللّه عنه - گفت : سر پيغامبر - عليه السلام - در كنار عايشه - رضى اللّه عنها - بود ، در خواب شد ، و عايشه آخرت را ياد كرد ، پس بگريست ، چنان كه اشك بر رخسارهء مبارك او روان شد و بيدار گشت . گفت : اى عايشه از چه مىگريى ؟ گفت : حال اهل آخرت يادم آمد ، آيا روز قيامت هيچ اهل خود را ياد كنند ؟ گفت : نعم ، و الّذي نفسي بيده ثلاث مواطن : فانّ أحدا لا يذكر فيها الاّ نفسه : إذا وضعت الموازين و وزنت الاعمال ، حتّى ينظر ابن آدم أ يخفّ ميزانه [ 688 ] ام يثقل ، و
هامش
( 357 ) - غُل ، يوغ