كردن بر طاعت حق تعالى ، و كارزار در راه او . « 97 » و كارها به فرمان خداى رود ، پس نبايد كه دير شمردن كارى شما را بر استعجال آن دارد ، چه خداى - عز و جل - شتاب نكند براى شتاب كسى . و هر كه با خداى مبالغه كند مغلوب شود ، و هر كه مخادعت كند مخدوع گردد . پس نبايد كه شما روى بگردانيد از آن چه محمد آورده است . آيا به كار جاهليت باز گرديد و تباهى در زمين كنيد ؟ و خويشاونديها قطع كنيد از بغى و ستم ، و يك ديگر را كشتن ؟ و وصيت مىكنم شما را كه در حق انصار نيكويى كنيد كه ايشان كسانىاند كه به مدينه منزل ساختند ، و پيش از مهاجران ايمان قبول كردند . آيا نه ميوهها را با شما مناصفه كردند ؟ آيا نه در سراى خود شما را جاى دادند ؟ آيا نه بر نفسهاى خود شما را برگزيدند ؟ با آن چه حاجت داشتند . هر كه را از شما ولايت دادند كه ميان دو مرد حكم كند بايد كه از نيكو كاران ايشان قبول فرماييد و از بد كردار ايشان در گذاريد ، و خود را به نيكوييها از ايشان مخصوص مگردانيد . و بدانيد كه من پيش رو شماام ، و شما رسندهايد به من .
بدانيد كه مورد شما حوض است ، حوض من پهنتر از آن چه ميان [ بصراى ] شام « 98 » و صنعاى يمن است ، ناودان كوثر در آن آبى ريزد سفيدتر از شير و نرمتر از مسكه « 99 » و شيرينتر از شهد ، هر كه از آن بخورد هرگز تشنه نشود ، سنگريزهء آن مرواريد است و زمين واسع آن از مشك ، هر كه فردا در موقف از آن محروم ماند از همه خير محروم ماند . بدانيد كه هر كه خواهد كه فردا بر من بدان رسد ، گو زبان و دست خود باز دارد مگر از آن چه بايد .
پس عباس گفت : اى پيغامبر در حق قريش وصيت كن . گفت : انّما اوصى بهذا الامر قريشا و النّاس تبع لقريش ، برّهم لبرّهم و فاجرهم لفاجرهم . فاستوصوا آل قريش بالنّاس خيرا . يا ايّها النّاس انّ الذّنوب تغيّر النّعم و تبدّل القسم . فإذا برّ النّاس برّهم ائمّتهم و إذا فجر النّاس عقّوهم . قال اللّه عزّ و جلّ :
وَ كَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ
، « 100 » اى ، بدين كار قريش را وصيت مىكنم و مردمان تبع قريشاند ، نيكو كارشان نيكو كار ايشان را و بد كردارشان بدكردار ايشان را .
پس وصيت خواهيد كرد كه قريش در حق مردمان نيكويى كنند . اى مردمان ، گناهان نعمت را تغيير دهند و قسم « 101 » را مبدل سازند . و چون مردمان نيكويى كنند ، ائمه بر مراد ايشان روند ، و چون مردمان بدى كنند ائمه بر خلاف مراد ايشان روند . و خداى - عز و جل - گفت : و همچنان ظالمان را بر بعضى ظالمان گماريم بدانچه مىكردند .
و ابن مسعود - رضى اللّه عنه - روايت كرد كه پيغامبر - عليه السلام - ابو بكر را گفت : سل يا ابا بكر ، اى ، بپرس اى أبو بكر . گفت : يا رسول اللّه أجل نزديك شد ؟ گفت : قد دنا الاجل و تدلّى . فقال ليهنك يا نبىّ اللّه ما عند اللّه ، اى ، بدرستى كه نزديك شد أجل ، و نيك نزديك شد .
هامش
( 97 ) عصر 103 - 1 - 3 .
( 98 ) كتاب الشعب : بصرى الشام ( 4 - 2876 ) ، نسخهء قاهره : بصرىّ الشام .
( 99 ) مسكه ، كره .
( 100 ) انعام 6 - 129 .
( 101 ) قَسْم ، قسمت .