و سعيد بن عبد اللّه از پدر خود روايت كرد كه چون انصار ديدند گرانى پيغامبر - عليه السلام - زيادت شد ، گرد مسجد در آمدند ، پس عباس - رضى اللّه عنه - بر پيغامبر در آمد و حال انصار و اشفاق ايشان باز نمود ، پس فضيل در آمد و همچنان معلوم گردانيد ، پس على - رضى اللّه عنه - در آمد بر آن جمله تقرير كرد ، پس دست دراز كرد و گفت : ها ، فتناولوه ، اى ، بگيريد آن را . و گفت : ما يقولون ؟ اى ، چه مىگويند ؟ گفتند كه مىبترسيم از وفات تو . و زنانشان بدانچه مردان بر پيغامبر گرد آمده بودند فرياد كردند . پيغامبر - عليه السلام - برخاست و بيرون آمد ، بر على و فضيل تكيه كرده و عباس پيش او ، و سر را به عصا به ببسته بود ، پاى كشان مىرفت تا بر پايهء فرودين منبر بنشست ، و مردمان سوى او آمدند ، آن گاه حمد و ثناى بارى تعالى تقرير كرد و گفت : ايّها النّاس انّه بلغني انّكم تخافون علىّ الموت كانّه استنكار منكم للموت و ما تنكرون من موت نبيّكم أ لم أنع إليكم و تنع إليكم أنفسكم هل خلّد نبى قبلى فيمن بعث فاخلّد فيكم الا انّى لاحق بربّى و انّكم لاحقون به ، و انّى أوصيكم بالمهاجرين الاوّلين خيرا و اوصى بالمهاجرين فيما بينهم ، فانّ اللّه عزّ و جلّ قال :
وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ
« 97 » . و انّ الامور تجرى بإذن اللّه فلا يحملنّكم استبطاء امر على استعجاله فانّ اللّه عزّ و جلّ لا يعجل لعجلة احد ، و من غالب اللّه غلبه و من خادع اللّه خدعه فهل عسيتم ان تولّيتم ان تفسدوا في الارض و تقطّعوا أرحامكم . و أوصيكم بالانصار خيرا فانّهم الّذين تبوّءوا الدّار و الايمان من قلبكم ان تحسنوا إليهم أ لم يشاطروكم الثّمار أ لم يوسّعوا عليكم في الدّيار أ لم يؤثروكم على أنفسهم و بهم الخصاصة الا فمن ولّى ان يحكم بين رجلين فليقبل من محسنهم و ليتجاوز عن مسيئهم الا و لا تستأثروا عليهم ، الاوانّى فرط لكم و أنتم لاحقون بى ، الا و انّ موعدكم الحوض ، حوضى اعرض ممّا بين بصرى الشّام « 98 » و صنعاء اليمن ، يصبّ فيه ميزاب الكوثر ماء اشدّ بياضا من اللّبن و ألين من الزّبد و احلى من الشّهد ، من شرب منه لم يظمأ ابدا ، حصباؤه اللّؤلؤ و بطحاؤه من المسك ، من حرمة في الموقف غدا حرم الخير كلّه ، الا فمن احبّ ان يرده [ على ] غدا فليكفف لسانه و يده الاّ ممّا ينبغي ، اى ، اى مردمان به من رسيد كه شما بر من از مرگ مىترسيد ، چنانستى كه آن استنكارى است از شما مرگ را ، و چه انكار مىكنيد از مردن پيغامبر خود ؟ آيا نه شما را خبر مرگ من و خبر مرگ شما رسانيدند ؟ و هيچ پيغامبرى پيش از من ، در آن كسان كه مبعوث شدند جاويد ماند تا من در شما بمانم ؟ بدانيد كه من به پروردگار خود خواهم رسيد ، و شما به دو خواهيد رسيد . و من وصيت مىكنم شما را كه در حق مهاجران اول نيكويى كنيد ، و من وصيت مىكنم مهاجران را در آن چه ميان ايشان است ، چه خداى - عز و جل - سوگند ياد فرمود : به روزگار كه هر آينه آدمى در زيانكارى است مگر كسانى كه ايمان آوردند و عمل صالح كردند و يك ديگر را وصيت نمودند به اقامت بر ايمان و توحيد ، و يك ديگر را وصيت نمودند [ 620 ] به صبر
هامش
( 97 ) عصر 103 - 1 - 3 .
( 98 ) كتاب الشعب : بصرى الشام ( 4 - 2876 ) ، نسخهء قاهره : بصرىّ الشام .