به صيغت نزديك ياد فرموده است . و قول او :
لِيَسْئَلَ الصَّادِقِينَ عَنْ صِدْقِهِمْ
، « 124 » اى ، تا بپرسد صادقان را از صدق ايشان . و قول او :
سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ
، « 125 » اى ، زود باشد كه قصد حساب شما كنيم پس از امهال ، اى آدميان و پريان .
مترجم مىگويد كه بارى - عز و جل - از شغل و فراغ منزه است ، و ليكن اين لفظ براى آن گفته است كه چون كسى مشغول بوده باشد و به جماعتى نپرداخته ، و ايشان به سبب آن در بىفرمانى مبالغت نموده ، چون بديشان پردازد مطالبت و معاقبت بيشتر باشد ، پس مراد از اين لفظ صعوبت مطالبت و شدت معاقبت است .
و قول او :
أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ ؟
« 126 » اى ، پس ايمن شدند از مكر خداى ؟ و قول او :
وَ كَذلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذا أَخَذَ الْقُرى وَ هِيَ ظالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ
، « 127 » اى ، همچنين باشد گرفتن خداى به عقوبت ، چون اهل شهر را بگيرد و ايشان ظالم باشند ، بدرستى كه گرفتن او دردمند كنندهاى سخت است .
و قول او :
يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمنِ وَفْداً وَ نَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلى جَهَنَّمَ وِرْداً
، « 128 » اى ، روزى متقيان را سوى رحمان فراهم آريم با كرامت ، و گناهكاران را سوى دوزخ رانيم تشنه . و قول او :
وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها
، « 129 » اى ، هيچ كس از شما نيست كه نه در آيندهء آتش است . و قول او :
اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ
، « 130 » اى ، بكنيد آن چه خواهيد .
مترجم مىگويد : در اين لفظ غايت تهديد و نهايت تشديد است .
و قول او :
مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ [ 219 ] حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
، « 131 » اى ، هر كه به كار خود آخرت را خواهد در كسب ، او را زيادت كنيم بتضعيف ، از يكى تا ده و بيشتر ، و هر كه به عمل خود دنيا را خواهد - اى ، دنيا را بر آخرت برگزيند - او را از دنيا بدهيم ، و در آخرت او را هيچ نصيبى نباشد .
مترجم مىگويد كه طالب آخرت را مزيد فرموده است ، اى ، زيادت از مطلوب خود بيابد ، و ذكر دادن يا نادادن دنيا هيچ نبرده . و بضرورت هر كه در دنيا باشد بعضى از آن بيابد ، و ليكن در ترك ذكر آن تنبيهى است بر حقارت و خساست دنيا و بيان علو همت طالبان آخرت ، چه همت ايشان از آن رفيعتر است كه به دنيا التفات نمايند . و در ذكر طالب دنيا لفظ « من » زيادت كرده است كه تبعيض راست ، اى ، بعضى از مطلوب خود بيش نيابند ، با آن چه كل دنيا اندكى است ، و از آخرت كه نامتناهى است محروم مانند .
و نيز گفت :
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
، « 132 » اى ، هر كه همسنگ ذرهاى نيكى كند جزاى آن بيند - مؤمن در آخرت ، و كافر در دنيا در نفس و اهل و مال خود - و هر كه
هامش
( 124 ) أحزاب 33 - 8 .
( 125 ) رحمن 55 - 31 .
( 126 ) اعراف 7 - 99 .
( 127 ) هود 11 - 102 .
( 128 ) مريم 19 - 85 و 86 .
( 129 ) مريم 19 - 71 .
( 130 ) فصّلت 41 - 40 .
( 131 ) شورى 42 - 20 .
( 132 ) زلزال 99 - 7 .