عضله براى حركت بايد ، و در عقليات مقرر است كه حركت از جسم نتواند بود ، پس حركت را از اثبات روحانى چاره نبود ، و مؤثر روحانى را يك اثر بيش نباشد ، پس هفت حركت را هفت محرك ببايد .
. . . و آن چه اگر شما را ظاهر شود در هر سهل « 196 » و جبل آن را ببينيد ، همگنان دست گشاده و دهن بازكرده ، و آن چه اگر بنده يك طرفة العين به نفس او « 197 » واگذاشته شود هر آينه ديوان وى را درربايند .
و أبو ايوب بن يزيد گفت كه به ما چنان رسيده است كه با فرزندان آدميان جنيان زايند ، پس با ايشان ببالند . و جابر بن عبد اللّه گفت كه چون آدم - صلوات اللّه عليه - به زمين آمد گفت : اى پروردگارى كه ميان من و اين بنده عداوت قايم گردانيدهاى ، اگر مرا بر وى يارى نكنى طاقت او ندارم . گفت : تو را هيچ فرزندى متولد نشود كه نه فريشتهاى به حمايت و رعايت او نصب كنم .
گفت : اى پروردگار ، زيادت فرماى . فرمود كه هر بدى را نيكويى پاداش دهم ، و هر نيكويى را به ده ، تا بدان حد كه خواهم . گفت : زيادت فرماى . فرمود كه در توبه گشاده است تا جان در تن است . و ابليس گفت : اى پروردگار ، اين بنده را كه بر مفضّل و مكرّم گردانيدى ، اگر مرا بر وى اعانت نكنى با وى مقاومت نتوانم كرد . فرمود كه وى را هيچ فرزندى متولد نشود كه نه تو را هم فرزندى متولد شود . گفت : اى پروردگار ، مزيدى بايد . فرمود كه در باطن ايشان همچنان در روى كه خون رود ، و سينهء ايشان را خانهء خود سازى . گفت : اى پروردگار ، بر اين هم مزيدى فرماى . فرمود كه سوار و پيادهء خود بر ايشان بر ران و در مال و فرزندان ايشان شريك شو ، و ايشان را وعده ده [ 51 ] و وعدهء تو جز فريبش نباشد .
و ابو دردا - رضى اللّه عنه - روايت كرد كه پيغامبر - عليه السلام - گفت : خلق اللّه عزّ و جلّ الجنّ ثلاثة أصناف ، صنف حيّات و عقارب و خشاش الارض و صنف كالرّيح في الهواء و صنف عليهم الحساب و العقاب . و خلق اللّه عزّ و جلّ الانس ثلاثة أصناف : صنف كالبهائم ، قال اللّه عزّ و جلّ :
لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها
( الآية ) « 198 » و صنف أجسادهم أجساد بنى آدم و أرواحهم أرواح الشّياطين و صنف في ظلّ اللّه عزّ و جلّ يوم لا ظلّ الاّ ظلّه ، اى ، خداوند - عز و جل - پريان را سه صنف آفريد : اول مار و كژدم و حشرات ارض ، و دوم چون باد در هوا ، و سوم آن كه بر ايشان حساب و عقاب باشد . و مردم را
هامش
( 196 ) سهل ، زمين نرم و هموار .
( 197 ) به نفس خود .
( 198 ) اعراف 7 - 179 .