فرزند و نفس ايشان بود . و كسانى كه معاصى شرع ارتكاب نمايند ، ايشانند كه شرع را به ناخن پيراى شهوت پاره پاره مىكنند ، و بدان ، نزديك ابليس كه دشمن خداى و دشمن اولياى اوست دوستى مىطلبند . پس دانى كه روز قيامت حال ايشان نزديك صحابه و ديگر اولياى خداى چگونه باشد ؟ بل اگر پرده برداشته شود و ايشان را تعريف كرده آيد كه محبوب صحابه در امت پيغامبر چه بود ، شرم دارند كه با زشتى افعال خود ذكر ايشان برند . تا آن گاه شيطان ايشان را چنان نمايد كه هر كه در دوستى بو بكر و عمر وفا كند آتش گرد او نگردد ، و ديگرى را در خاطر مىدارد كه هر كه با دوستى على به آخرت رود ، او را بيمى نباشد . و پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - فرزند خود فاطمه را كه جگر گوشهء او بود فرمود كه اعملي فانّى لا اغنى عنك من اللّه شيئا ، اى ، كار كن و در فرزندى من منگر كه من چيزى را از كارهاى [ 45 ] الهى از تو دفع نتوانم كرد .
و اين مثالى است كه از اهل هوى و بدعت آورديم .
و حكم كسانى كه براى شافعى و أبو حنيفه و احمد و مالك و غيره از ائمه تعصب كنند همچنين است . چه هر كه مذهب امامى دعوى كند و بر سيرت او نرود ، آن امام خصم او باشد . چه وى را گويد كه مذهب من كار كردن بود ، نه مجرد گفتن به زبان ، چه گفتن زبان براى عمل باشد نه براى هذيان ، پس چه افتاده بود كه در عمل و سيرت كه مذهب و مسلك من بود و در رفتن به حضرت الهى شارع و سالك آن بودم مرا مخالفت نمودى ؟ پس به دروغ دعوى مذهب من كردى .
و اين مدخلى است بزرگ از مداخل ديو ، كه بيشتر علما را بدان هلاك كرده است . و منبرها به كسانى تسليم افتاده است كه ترس ايشان از خداى اندك است ، و [ بصيرت ] ايشان در دين ضعيف « 169 » ، و رغبت ايشان در دنيا قوى ، و حرص ايشان در گرفتن اتباع صعب ، و گرفتن اتباع و اقامت جاه نمىتوانند مگر به تعصب ، پس آن را در دل اتباع شيرين مىگردانند ، و بر كيدى كه شيطان را در اوست تنبيه نمىكنند ، بلكه در تنفيذ كيد شيطان نايب او شدهاند ، تا مردمان بر آن استمرار نموده و مهمات دين خود را فراموش كردهاند ، و بدين طريق خود را و اتباع را هلاك گردانيده . خداى - عز و جل - ما را و ايشان را توبه دهاد .
حسن گفت : مرا چنان رسيد كه ابليس گفت كه معاصى را براى امت محمد بياراستم ، ايشان به استغفار پشت مرا بشكستند ، پس گناهان ديگر كه از آن استغفار نكنند براى ايشان
هامش
( 169 ) در نسخهء خطى : و نصرت ايشان در دين ضعيف ، در عربى و شرح زبيدى : و ضعفت في الدين بصيرتهم ( 7 - 281 ) .