سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ،
« 64 » اى ، زود باشد كه با ايشان مكر كنيم از آن روى كه ندانند - اى ، هر گاه كه معصيتى تازه كنند نعمتى بر ايشان تازه گردانيم تا غرور ايشان زيادة شود . و خداى تعالى گفت :
فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ ،
« 65 » اى ، بگشاديم بر ايشان درهاى هر چيزى از نعمت و شادى پس از سختى كه در آن بودند تا چون شاد گشتند بدانچه داده شدهاند بگرفتيم ايشان را ناگهان تا حسرتشان صعبتر باشد ، پس ايشان نوميد شدند از همه نيكوييها . و گفت :
إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً .
« 66 » اى ، عمرهاشان زيادت مىگردانيم تا به معاندت حق و مخالفت پيغامبر بزهشان زيادت مىشود . و گفت :
وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ إِنَّما يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصارُ ،
« 67 » اى ، غافل مپندار خداى را از آن چه ظالمان مىكنند ، بدرستى كه ايشان را تأخير مىدارد و در دنيا عقوبت نمىفرمايد براى روزى كه چشمهاى مردمان در آن از دهشت و حيرت در هوا بماند . و غير آن از كلمات كه در كتاب خداى و سنت پيغامبر او وارد شده است .
پس هر كه بدان نگرود از اين غرور خلاص نيابد ، چه منشأ اين غرور جهل است به خداى و صفات او [ 483 ] ، چه هر كه او را بشناسد از مكر او آمن نباشد و به امثال اين خيالات به دو فريفته نشود ، و در فرعون و قارون و پادشاهان زمين نگرد كه در اول چگونه به جاى ايشان إحسان فرمود ، پس ايشان را هلاك گردانيد . و حق تعالى از مكر و استدراج خود حذر فرموده است و گفته :
فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ
« 68 » اى ، آمن نشوند از مكر خداى مگر گروه زيانكاران . و گفت :
وَ مَكَرُوا مَكْراً وَ مَكَرْنا مَكْراً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ ، فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ ،
« 69 » اى ، قوم صالح مكر كردند - اى ، قصد آن كردند كه شبى صالح را بكشند و بر آن عزيمت بيرون آمدند - و ما مكر ايشان را پاداش كرديم ، پس بنگر كه عاقبت مكر ايشان چگونه بود كه ما ايشان را و قوم ايشان را همه هلاك گردانيديم - اى ، فريشتگان را فرموديم كه ايشان را به سنگ بكشتند و ايشان نمىدانستند كه سنگ از كجا مىآيد . و گفت :
وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ ،
« 70 » اى ، خداى بهتر پاداش دهندگان است كه شما را به عقوبت پاداش كند - اى ، هيچ كس بر آن قادرتر ازو نباشد . و گفت :
إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً ، وَ أَكِيدُ كَيْداً ،
« 71 » اى ، ايشان خلاف آن چه
هامش
( 64 ) قلم 68 - 44 .
( 65 ) انعام 6 - 44 .
( 66 ) آل عمران 3 - 178 .
( 67 ) إبراهيم 14 - 42 .
( 68 ) اعراف 7 - 99 .
( 69 ) نمل 27 - 50 و 51 .
( 70 ) آل عمران 3 - 54 .
( 71 ) طارق 86 - 15 و 16 .