آدم را از راه شتابزدگى و سبكى گمراه بايد كرد . « 159 » و از درهاى بزرگ او درم و دينار است ، و ديگر أصناف مالها از عروض و ستوران و ضياع « 160 » و عقار « 161 » ، و هر چه از مقدار قوت و حاجت زيادت باشد ، آن مستقر ديو بود . چه هر كه قوت دارد [ 43 ] فارغ دل باشد . و اگر صد دينار مثلا در راهى يابد ، ده آرزو در دل او بخيزد كه هر يك را صد دينار بايد ، پس آن چه يافت بس او نباشد ، بل محتاج نهصد ديگر مىشود ، و « 162 » بدرستى پيش از وجود صد دينار مستغنى بود . و حالا صد دينار يافت و چنان پنداشت كه بدان توانگر شد ، به نهصد ديگر محتاج شد تا سرايى خرد و آن را عمارت كند ، و كنيزك و متاع خانه و جامههاى فاخر به دست آرد ، و هر چيزى از آن مستدعى چيزى ديگر شود كه ملايم و مناسب آن بود ، و آن را پايانى نباشد ، پس در هاويهاى « 163 » افتد كه آخر آن عمق دوزخ است ، و جز آن ، آن را آخرى نيست .
ثابت [ بنانى ] گفت كه چون پيغامبر - عليه السلام - مبعوث شد ، ابليس ديوان خود را گفت كه كارى بزرگ حادث شد ، بنگريد كه آن چه كار است . ايشان به هر طرفى رفتند و بازآمدند و گفتند كه ما را معلوم نشد كه چه حادثه است . ابليس گفت : من خبر محقق بيارم . پس برفت و باز آمد ، گفت : محمد را به رسالت فرستادند . پس ديوان خود را بر ياران پيغامبر - عليه السلام - فرستادن گرفت ، و ايشان خائب و خاسر بازمىآمدند و مىگفتند كه هرگز ما با مثل اين قومى صحبت نكردهايم ، بر ايشان دست مىيابيم ، اما چون به نماز مشغول مىشوند آن همه محو مىگردد . ابليس گفت : آهسته باشيد ، شايد كه خداى تعالى دنيا را بر ايشان گشاده گرداند ، آن گاه حاجت شما از ايشان روا شود .
و آمده است كه عيسى - صلوات اللّه عليه - سنگى زير سر گرفته بود ، ابليس بر او گذشت و گفت : تو هم در دنيا رغبت نمودى ! عيسى آن سنگ از زير سر برداشت و سوى ابليس انداخت و گفت : اين هم با تمام دنيا تو را باشد . و به حقيقت هر كه مالك سنگى باشد كه به وقت خواب آن را زير سرگيرد ، از دنيا چيزى گرفته باشد كه امكان دارد كه عدّت ديو شود بر او . چه كسى كه
هامش
( 159 ) از صفحهء 93 تا اينجا ترتيب ترجمهء فارسى با متن عربى هماهنگ نيست .
( 160 ) ضياع ( ج ضيعه ) ، زمينهاى زراعتى و غله خيز .
( 161 ) عقار ، زمين و آب ، خانه ، اثاث خانه .
( 162 ) و حال آن كه .
( 163 ) هاويه ، يكى از دركات آتش ، دوزخ و طبقهء زيرين آن .