نادانستن آفت توانگرى و فضيلت درويشى است . و حق تعالى بدان اشارت فرموده است در قول خود :
فَقالَ لِصاحِبِهِ وَ هُوَ يُحاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مالًا وَ أَعَزُّ نَفَراً
، « 163 » اى ، برادر خود را گفت ، و او با وى محاورت مىكرد ، كه مال من بيشتر است و گروه من عزيزتر . تا او وى را جواب داد و گفت :
إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مالًا وَ وَلَداً ، فَعَسى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْراً مِنْ جَنَّتِكَ وَ يُرْسِلَ عَلَيْها حُسْباناً مِنَ السَّماءِ فَتُصْبِحَ صَعِيداً زَلَقاً ، أَوْ يُصْبِحَ ماؤُها غَوْراً فَلَنْ تَسْتَطِيعَ لَهُ طَلَباً
، « 164 » اى ، اگر مرا از خود در مال و فرزند كمتر مىبينى ، شايد پروردگار من مرا در آخرت يا در دنيا به از باغ تو دهد و بر بستان تو عذابى از ژاله يا صاعقه فرستد پس زمينى بىنبات شود ، يا آب او به زمين فرو رود و جويهاى او خشك گردد و از آن اثرى نماند كه آن را بطلبى . و آن از او تكبرى بود به مال و فرزند . پس حق تعالى عاقبت كار او بيان فرمود و سخن او حكايت كرد :
يا لَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَداً ،
« 165 » اى ، كاشكى كه كسى را با پروردگار خود شريك نكردمى و موحّد بودمى .
و از آن جمله تكبر قارون است چنان كه حق تعالى گفت :
فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ ،
« 166 » اى ، بر قوم خويش بيرون آمد با جامههاى ارجوانى « 167 » مرتفع ، و مركبان راهوار ، و سوارانى كه با وى بودند تا به حدى كه قوم او گفتند :
يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ ،
« 168 » اى ، كاشكى ما را مثل آن بودى كه قارون را دادهاند .
ششم - كبر است به قوّت و شدت و بطش و تكبر بدان بر اهل ضعف
هفتم - تكبر به اتباع و ياران و شاگردان و غلامان و دودمان و قرابتان و پسران
( 1 ) و آن ميان پادشاهان باشد در بسيارى لشكرها ، و ميان عالمان در بسيارى شاگردان .
و بالجمله ، هر چيزى كه نعمت است و آن را كمال اعتقاد توان كرد ، اگر چه در نفس خود كمال نباشد ، تكبر بدان ممكن بود . تا به حدى كه مخنّث بر اقران خود تكبر كند به زيادت دانايى و قدرت در صنعت تخنّث ، زيرا كه آن را كمال داند ، پس بدان فخر كند ، اگر چه فعل او جز نكال نباشد . و همچنين فاسق به بسيارى خمر خوردن و بسيارى فجور با زنان و كودكان فخر كند و بدان تكبر نمايد ، پندارد كه آن كمال است اگر چه در آن مخطى باشد .
پس اين مجامع « 169 » آن است كه بعضى از ايشان بر بعضى تكبر كنند ، پس تكبر كند كسى كه
هامش
( 163 ) كهف 18 - 34 و 39 - 42 .
( 164 ) كهف 18 - 34 و 39 - 42 .
( 165 ) كهف 18 - 34 و 39 - 42 .
( 166 ) قصص 28 - 79 .
( 167 ) ارجوانى ، معرّب ارغوانى .
( 168 ) قصص 28 - 79 .
( 169 ) مجامع ، جميع .