زودتر باشد ، ميراثش كمتر ، و گريندگانش اندكتر ، اى ، مال و اهلش كمتر بود .
و عبد اللّه عمر گفت : دوستترين بندگان خداى بر وى غريبان باشند . گفتند : كيستند غريبان ؟ گفت : آن كسان كه دين خود را مىگريزانند ، روز قيامت با عيسى بن مريم - صلوات اللّه عليه - جمع مىشوند . و فضيل بن عياض گفت : به من چنين رسيد كه حق تعالى بر بندهء خود منّت نهد و فرمايد كه نه بر تو انعام فرمودم ؟ و نه تو را پوشيده داشتم ؟ و نه ذكر تو خامل گردانيدم ؟ و خليل بن احمد گفت : اى بار خداى ، مرا در حضرت خود رفيعتر خلق گردان و نزديك مردمان ميانهتر . و ثورى گفت : دل خود را در مدينه و مكه بصلاح يافتم ، با گروه غربا ، با اصحاب قوت و گليم . « 10 » إبراهيم ادهم گفت كه چشم من روزى در دنيا روشن نشد مگر يك بار : شبى در مسجد ديهى از ديههاى شام بودم و رنج شكم داشتم ، مؤذن پاى من بگرفت و مرا بكشيد و از مسجد بيرون انداخت . و فضيل بن عياض گفت : اگر توانى كه كسى تو را نشناسد چنان باش ، كه تو را زيانى ندارد كه تو را [ نشناسند و ] ثنا نگويند ، و چون نزديك خداى ستوده باشى اگر ميان مردمان نكوهيده گردى تو را چه زيان دارد ؟
پس بدين اخبار و آثار مذمت شهرت و فضيلت خمول توان دانست . و مطلوب از شهرت و انتشار صيت جاه و منزلت است در دلها . و دوستى جاه منشأ همهء فسادهاست .
و اگر گويى : كدام شهرت بيش از شهرت انبيا و خلفاى راشدين و ائمهء دين است ، پس فضيلت خمول چگونه از ايشان فايت شد ؟
بدان كه نكوهيده طلب شهرت است ، و اما وجود شهرت از جانب حق - تعالى و تقدس - بىتكلف بنده نكوهيده نيست . آرى ، در آن فتنه است ضعفا را ، نه اقويا را . و آن [ چون ] غرقه شوندهء ضعيف باشد [ كه ] جماعتى از غرقه شوندگان او را ندانند ، « 11 » چه در او آويزند و ايشان را بيرون نتواند آورد و با ايشان هلاك شود ، و اما قوى را نيكوتر آن بود كه وى را بدانند ، تا در او آويزند و بيرون آيند و او بدان ثواب يابد .
هامش
( 10 ) در عربى : مع قوم غرباء ، اصحاب قوت و عناء .
( 11 ) دانستن ، شناختن .