و ايمان متفاوت شود ، چنان كه درجات توانگران بر اندازهء اندكى مال و بسيارى آن متفاوت شود .
و معرفتها روشناييهاست ، و سعى مؤمنان سوى لقاى الهى جز بر روشناييهاى ايشان نباشد . قال اللّه تعالى :
يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ
« 107 » اى ، نور ايشان بر صراط پيش ايشان و بر دست راست ايشان مىرود ، و گفتهاند كه نور در پيش باشد تا تاريكى صراط را قطع كند ، و بر دست راست ايشان تا فريشتگان ايشان را باز ندارند .
و در خبر است : انّ بعضهم يعطى نورا مثل الجبل ، و بعضهم يعطى اصغر ، حتّى يكون آخرهم رجلا يعطى نورا على إبهام قدمه ، فيضيء مرّة و ينطفئ اخرى ، فإذا أضاء قدّم قدميه فمشى و إذا طفئ قام ، و مرورهم على الصّراط على قدر نورهم ، فمنهم من يمرّ كطرف العين ، و منهم يمرّ كالبرق الخاطف ، و منهم من يمرّ كالسّحاب ، و منهم من يمرّ كانقضاض الكواكب ، و منهم من يمرّ كعدو الفرس إذا اشتدّ في ميدانه ، و الّذي اعطى نوره على إبهام قدمه يحبو حبوا على وجهه و يديه و رجليه ، يجرّ يدا و يعلّق اخرى ، و يجرّ رجلا و يعلّق اخرى ، و يصيب جوانبه النّار ، و لا يزال كذلك حتّى تخلّص ، اى ، بعضى را نورى چون كوه داده شود ، و بعضى را كم از آن ، تا آخر ايشان مردى بود كه او را نورى بر نر انگشت پاى داده شود ، پس گاهى روشن شود و گاهى فرو ميرد ، و چون روشن شود قدم پيش نهد و برود ، و چون فرو ميرد بايستد ، و گذشتن ايشان بر صراط بر اندازهء نور ايشان باشد ، پس كسى از ايشان چون برهم زدن چشم گذرد ، و كسى چون برق ، و كسى چون أبر ، و كسى چون رفتن ستاره ، و كسى چون دويدن اسب ، و آن كس كه نور او بر نر انگشت باشد بر روى و بر دستها و پايها مىخزد ، دستى مىكشد و دست ديگر را در مىآويزد ، و پايى مىكشد و پاى ديگر را در مىآويزد ، و آتش به اطراف او مىرسد ، و همواره همچنين باشد تا آن گاه كه خلاص يابد .
پس تفاوت مردمان در ايمان بدين روشن شود ، چنان كه پيغامبر - عليه السلام - گفت : و لو وزن ايمان ابى بكر بإيمان العالمين لرجح ، اى ، اگر ايمان ابو بكر با ايمان عالميان سنجيده شود ، ايمان او راجح آيد . و اين آن را ماند كه گويى : اگر نور خورشيد با نور همهء چراغها سخته شود ، نور خورشيد راجح آيد . چه نور ايمان آحاد عوام چون نور چراغ است ، و نور بعضى چون نور شمع ، و نور ايمان صدّيقان چون نور ماه و ستارگان ، و نور ايمان پيغامبران چون نور خورشيد . و چنان كه در نور خورشيد صورت آفاق با وسعت اطراف آن منكشف شود و در نور چراغ جز
هامش
( 107 ) حديد 57 - 12 .