پيغامبر - عليه السلام - گفت : ما يدريك انّه شهيد فلعلّه كان يتكلّم فيما لا يعنيه او يبخل بما لا ينقصه ، اى ، آيا چه دانى تو كه او شهيد است ، شايد كه او در غير مهم سخن گفتى ، يا به چيزى كه او را نقصان نكند بخيلى كردى .
و جبير بن مطعم گفت كه در اثناى آن چه با پيغامبر - عليه السلام - مىرفتم و مردمان با او بودند در باز گشتن از حنين ، أعرابيان خواستند تا او را مضطر گردانند ، پس رداى او در ربودند ، پس پيغامبر - عليه السلام - بايستاد و گفت : رداى من مرا دهيد ، اگر مرا به عدد اين درختان خار چهار پا بودى هر آينه ميان شما قسمت كردمى ، پس مرا بخيل و دروغزن و بد دل نيافتيدى . و عمر گفت : پيغامبر - عليه السلام - قسمتى كرد ، پس من گفتم : غير آن جماعت بدين سزاوارتر [ 315 ] از ايشان بودند . گفت : انّهم يخيّروننى بين ان يسألونى بالفحش او يبخّلونى و لست بباخل ، اى ، مرا مخيّر مىكنند ميان آن چه بزيادت بخواهند يا مرا به بخل نسبت كنند ، و من بخيل نهام .
و بو سعيد خدرى گفت كه دو مرد بر پيغامبر - عليه السلام - رفتند و بهاى اشتر مىخواستند از او ، دو دينار بديشان داد ، ايشان از خدمت او بيرون آمدند . پس عمر بن خطاب ايشان را ديد ، ايشان ثنا گفتند و شكر آن چه كرده بود بگزاردند . پس عمر بر پيغامبر رفت و آن چه گفته بودند تقرير كرد ، گفت : لكن فلان أعطيته ما بين عشرة إلى مائة و لم يقل ذلك ، انّ أحدكم ليسألنى فينطلق بمسألته متأبّطها و هي نار ، اى ، ليكن فلان را از ده تا صد بدادم و آن نگفت ، يكى از شما از من خواهد ، پس مطلوب خود را به دلخوشى گرفته مىبرد ، و آن آتش است . عمر - رضى اللّه عنه - گفت : آن چه آتش است چرا بديشان مىدهى ؟ گفت : يأبون الاّ ان يسألونى ، اى ، روا نمىدارند جز آن كه از من بخواهند ، و خداى - عز و جل - مرا بخل روا ندارد .
و ابن عباس - رضى اللّه عنه - روايت كرد كه پيغامبر - عليه السلام - گفت : الجود من جود اللّه فجودوا يجد اللّه تعالى لكم ، الا انّ اللّه تعالى خلق الجود فجعله في صورة رجل و جعل رأسه راسخا في اصل شجرة طوبى و شدّ أغصانها باغصان سدرة المنتهى و دلّى بعض أغصانها إلى الدّنيا فمن تعلّق بغصن منها ادخله الجنّة ، الا انّ السّخاء من الايمان و الايمان في الجنّة ، و خلق البخل من مقته و جعل رأسه راسخا في اصل شجرة الزّقّوم و دلّى بعض أغصانها إلى الدّنيا فمن تعلّق بغصن منها ادخله النّار ، الا انّ البخل من الكفر و الكفر في النّار ، اى ، جوانمردى از جود حق تعالى است ، پس جوانمردى كنيد تا حق تعالى براى شما جوانمردى فرمايد ، بدانيد كه حق تعالى جود را بيافريد و آن را بر صورت مردى كرد و سر او را
إحياء علوم الدين ( فارسى ) — صفحة 531
مساهمون: الغزالي
ص٥٣١