فرستد خواهد كه بدان برسد ، و اگر با دنيا بگذارد خواهد كه با آن بماند .
و گفت - عليه السلام : أخلّاء ابن آدم ثلاثة : واحد يتّبعه إلى قبض روحه ، و الثّانى إلى قبره ، و الثّالث الى محشره ، فالّذي يتّبعه إلى قبض روحه فماله ، و الّذي يتّبعه إلى قبره فأهله و الّذي يتّبعه إلى محشره فعمله ، اى ، دوستان مرد سهاند : يكى تا قبض روح او را متابعت كند ، و دوم تا گور او ، و سوم تا حشرگاه او ، پس آن كه تا قبض روح متابعت كند مال اوست ، و آن كه تا گور اهل او . و آن كه تا محشر عمل او .
و حواريان عيسى - صلوات اللّه عليه - را گفتند كه چگونه است كه تو بر آب مىروى و ما نمىتوانيم ؟ گفت : دينار و درم را نزديك شما چه منزلت است ؟ گفتند : منزلت خوب . گفت :
نزديك من آن و كلوخ يكسان است .
و سلمان به بو دردا - رضى اللّه عنهما - نوشت : اى برادر بپرهيز از آن كه از دنيا چيزى جمع كنى كه شكر آن نگزارى ! چه من شنيدم كه پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - مىگفت : يجاء لصاحب الدّنيا الّذي أطاع اللّه فيها و ماله بين يديه كلّما تكفّأ به الصّراط قال له ماله : امض فقد ادّيت حقّ اللّه فيّ ، ثمّ يجاء لصاحب الدّنيا الّذي لم يطع اللّه فيها و ماله بين كتفيه كلّما تكفّأ به الصّراط قال له ماله : ويلك الا ادّيت حقّ اللّه فىّ فما يزال كذلك حتّى يدعو بالثّبور و الويل ، اى ، صاحب دنيا را كه در آن طاعت داشته باشد خداى را بيارند و مال او پيش او ، هر گاه كه صراط با او بگردد « 10 » مال او گويد : بگذر كه حق خداى [ 290 ] از من گزاردهاى ، پس صاحب دنيا را كه در آن مطيع خداى نبوده باشد بيارند و مال او بر دو كتف او بود ، هر گاه كه صراط با او بگردد « 11 » مال او گويد : اى بدبخت ، چرا حق خداى از من نگزاردى ؟ پس هميشه همچنين باشد تا فرياد و ويل و هلاكت برآرد .
و كلّ آن چه در « كتاب زهد و فقر » « 12 » در نكوهش توانگرى و ستايش درويشى آوردهايم رجوع آن به نكوهش مال است ، پس به تكرير آن تطويل ندهيم . و همچنين هر چه در نكوهش دنيا آوردهايم به حكم عموم بر نكوهش مال هم افتد ، زيرا كه مال ركنى بزرگتر است از دنيا . و ما اكنون چيزى ايراد مىكنيم كه بخصوص در مال وارد شده است .
پيغامبر - عليه السلام - گفت : إذا مات العبد قالت الملائكة : ما قدّم ؟ و قال النّاس : ما خلّف ؟ اى ، چون بنده بميرد فريشتگان گويند : چه پيش فرستاد ؟ و آدميان گويند : چه گذاشت ؟ و گفت - عليه السلام :
لا تتّخذوا الضّيعة فتحبّوا الدّنيا ، اى ، ضيعت مسازيد ، چه دنيا را دوست گيريد .
هامش
( 10 ) گرديدن ، روى آوردن .
( 11 ) گرديدن ، روى آوردن .
( 12 ) ربع منجيات ، كتاب چهارم .