مرگ سختتر . بل آن در دنيا مشاهد « 87 » است ، چه هر كه سراى او نهب كنند و اهل و فرزند و مال او ببرند ، درد و مصيبت او در كل آن چه مفقود شود بر اندازهء لذت او باشد در آن و دوستى او آن را و حرص او بدان . چه هر چه نزديك او در حال وجود مشتهىتر [ 269 ] و لذيذتر باشد و دوستى آن غالبتر ، در حال فقد سختتر و تلختر بشود . و مرگ را معنيى نيست مگر فقد آن چه در دنياست .
و آمده است كه پيغامبر - عليه السلام - ضحاك بن سفيان كلابى را گفت : ا لست تؤتى بطعامك و قد ملّح و قزّح ثمّ تشرب عليه اللّبن و الماء ؟ اى ، طعام با نمك و بوى افزار « 88 » نمىخورى ، پس شير و آب بر آن تناول نمىكنى ؟ گفت : بلى . فرمود : الى ما ذا يصير ؟ اى ، عاقبت به چه مىانجامد ؟
گفت : بدانچه مىدانى . فرمود : فانّ اللّه ضرب مثل الدّنيا بما يصير إليه طعام ابن آدم ، اى ، خداى - عز و جل - مثل دنيا بيان فرموده است بدانچه طعام فرزند آدم چنان مىشود .
و ابىّ بن كعب روايت كرد كه پيغامبر - عليه السلام - گفت : انّ الدّنيا ضربت مثلا لابن آدم ، فانظر الى ما يخرج من بنى آدم و ان قزّحه و ملّحه إلى ما يصير ، اى ، دنيا را مثلى بيان كرده است براى فرزند آدم ، پس بنگر آن چه از او بيرون آيد اگر چه بوى افزار و نمك كرده باشد چه مىشود ؟ و گفت : انّ اللّه ضرب الدّنيا لمطعم ابن آدم مثلا و ضرب مطعم ابن آدم للدّنيا مثلا و ان قزّحه و ملّحه ، اى ، حق تعالى دنيا را مثل آورده است براى طعام فرزند آدم ، و طعام فرزند آدم را مثل آورده است براى دنيا اگر چه بوىافزار و نمك در او باشد .
حسن - رضى اللّه عنه - گفت : ديدم ايشان را كه طعامها به انواع عطر خوشبوى مىگردانند ، پس مىاندازند آن جا كه ديديد . و در تفسير قول حق تعالى :
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ ،
« 89 » ابن عباس گفته است : الى رجيعه « 90 » .
و مردى ابن عمر را گفت : مىخواهم كه سؤالى كنم و شرم مىدارم . گفت : مدار و بپرس .
گفت چون يكى از ما قضاى حاجتى كند و برخيزد ، چرا بنگرد ؟ گفت : فريشتهاى وى را گويد كه بنگر ، اين آن است كه بدان بخيلى مىكردى ، بنگر چگونه شد .
و بشير بن كعب « 91 » گفتى : برويد تا دنيا به شمايان نمايم . پس ايشان را به مزبلهاى بردى و
هامش
( 87 ) مشاهد ، مشهود ، ديده شده .
( 88 ) بوىافزار ، بوى افزا ، ادويهء گرمى كه در طعام ريزند مانند فلفل و زيره و دارچينى .
( 89 ) عبس 80 - 24 .
( 90 ) رجيع ، سرگين و پليدى .
( 91 ) در نسخهء خطى : بشر بن كعب ، در شرح زبيدى : ( بشير ) مصغرا ( ابن كعب ) ابن ابى الحميري ( 8 - 112 ) .