كه حق تعالى مرا بر آن سرشته است ؟ قال : - عليه السلام : بل خلقان جبلك اللّه عليهما ، گفت - عليه السلام : بلكه دو خويى است كه حق تعالى تو را بر آن سرشته است . و او گفت سپاس مر خداى را كه مرا بر اين دو خوى سرشته كه خداى و پيغامبر او آن را دوست دارند . پيغامبر - عليه السلام - گفت : انّ اللّه يحبّ الحليم الحيىّ الغنىّ المتعفّف ، و يبغض الفاحش البذىّ السّائل الملحف ، اى ، خداى - عز و جل - دوست دارد بردبار شرمروى كم نياز متعفّف را ، و دشمن دارد فحش گوى پليد زبان خواهندهء إلحاح كننده را .
و ابن عباس روايت كرد كه پيغامبر - عليه السلام - گفت : ثلاث من لم تكن فيه واحدة منهنّ فلا تعتدّ بشيء من عمله : تقوى تحجزه عن معاصى اللّه ، و حلم يكفّ به السّفيه ، و خلق يعيش به في النّاس ، اى ، سه خصلت است كه هر كه در او يكى از آن نباشد چيزى از كار او در شمار آورده نشود :
پرهيزكاريى كه از معصيت وى را باز دارد ، و بردباريى [ 216 ] كه سفيه را بدان باز ايستاند ، و خويى كه ميان مردمان بدان زيد . و گفت - عليه السلام : إذا جمع اللّه الخلائق يوم القيامة نادى مناد اين اهل الفضل ؟ فيقوم ناس و هم يسير فينطلقون سراعا إلى الجنّة فتتلقّاهم الملائكة فيقولون انّا نراكم سراعا إلى الجنّة فيقولون : نحن اهل الفضل ، فيقولون : ما كان فضلكم ؟ فيقولون : كنّا إذا ظلمنا صبرنا و إذا اسيء إلينا غفرنا و إذا جهل علينا حلمنا فيقال لهم ادخلوا الجنّة فنعم أجر العاملين ، اى ، چون خداى - عز و جل - روز قيامت خلايق را جمع گرداند مناديى ندا كند كه كجااند اهل فضل ؟ پس مردمانى اندك برخيزند و سوى بهشت شتافتن گيرند ، پس فريشتگان ايشان را ببينند و گويند : ما شما را با مسارعت مىبينيم به سوى جنت . پس گويند : ما اهل فضليم . فريشتگان پرسند : فضل شما چه بوده است ؟ گويند كه چون بر ما ظلم كردندى صبر كرديمى ، و چون بدى كردندى بپوشيديمى ، و چون جهل برزيدندى حلم برزيدمى . پس ايشان را گفته شود : در بهشت رويد ، كه بهشت نيكو مزدى است كار كنندگان را .
آثار عمر - رضى اللّه عنه - گفت : علم را بياموزيد ، و براى علم سكينه و وقار و حلم بياموزيد .
مترجم مىگويد كه بيان سكينه سابق شده است .
و على - رضى اللّه عنه - گفت كه نيكويى آن نيست كه مال و فرزند تو بسيار شود ، و ليكن نيكويى آن است كه علم تو بسيار شود و حلم تو بزرگ ، و آن كه به عبادت پروردگار خود با مردمان
إحياء علوم الدين ( فارسى ) — صفحة 366
مساهمون: الغزالي
ص٣٦٦