بگشايد تا اسلام را قابل آيد ، و هر كه را خواهد كه گمراه گرداند دل او را تنگ كند تا چنانستى كه تكليف ايمان بر او - از سختى و گرانى - تكليف بر رفتن آسمان است . و قال تعالى :
إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ ،
« 274 » اى ، اگر خداى - عز و جل - شما را نصرت كند هيچ كس شما را غلبه نتواند كرد ، و اگر فرو گذارد هيچ كس شما را نصرت نكند . پس هادى و مضل « 275 » اوست : يفعل اللّه ما يشاء و يحكم ما يريد لا رادّ لحكمه و لا معقّب لقضائه ، بهشت را إبداع فرمود و اهلى براى آن بيافريد و ايشان را به طاعت مشغول گردانيد ، و آتش را ايجاد كرد و اهلى را براى آن پيدا آورد و ايشان را در معصيت انداخت . و خلق را علامت اهل بهشت و اهل آتش تعريف فرمود :
إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ ،
« 276 » اى ، نيكو كاران در ناز و نعمت باشند و بدكرداران در آتش افروخته . پس گفت : هؤلاء في النّار و لا أبالي ، و هؤلاء في الجَنَّةِ و لا أبالي ، اى ، اصحاب شمال « 277 » در آتش باشند و باك ندارم ، و اصحاب يمين « 278 » در بهشت باشند و باك ندارم . فتعالى اللّه الملك الحقّ لا يسأل عمّا يفعل و هم يسألون .
پس بدين مقدار اندك از ذكر عجايب دل اقتصار نماييم ، چه استقصاى آن لايق به علم معاملت نيست . و آن چه دانستن اغوار و اسرار علمهاى معاملت را بدان حاجت بود ياد كرديم تا بدان منفعت گيرد كسى كه به ظاهرها قناعت ننمايد و به پوست از مغز اكتفا نفرمايد ، بل چشم در معرفت دقايق اسباب گشايد ، و آن چه ياد كرديم وى را كافى و مقنع آيد . ان شاء اللّه تعالى .
هامش
( 274 ) آل عمران 3 - 160 .
( 275 ) مضل ، گمراه كننده .
( 276 ) انفطار 82 - 13 و 14 .
( 277 ) اصحاب الشمال ، خداوندان دست چپ ، دوزخيان .
( 278 ) اصحاب اليمين ، خداوندان دست راست ، بهشتيان كه نامهء اعمالشان به دست راستشان داده مىشود يا در سمت راست عرصات محشر مىايستند .