قبل از سوره فاتحة الكتاب را خواندهايد يا نه ؟
آيا اگر برگرديد و فاتحة الكتاب را بخوانيد ، جزء نماز محسوب مىشود يا زيادت مبطله است ؟
* چه پاسخى به اين مسئله داده شده است ؟
1 - برخى كه معتقدند حمد و سوره مجموعا يك جزء نمازاند مىگويند ، شما كه در اثناء سوره شك مىكنيد هنوز از محلّ جزء تجاوز نكردهايد و لذا اگر برگرديد و حمد را بخوانيد مىشود جزء صلاة .
2 - برخى ديگر كه هريك از حمد و سوره را جزء علىحده و مستقل مىدانند مىگويند : شما كه در اثناء سوره شك مىكنيد ، شك شما پس از محل جزء است چرا كه از محل حمد خارج شده و در محل جزء بعدى هستيد و لذا اگر برگرديد و حمد را بخوانيد مىشود زيادت مبطله بنابراين :
امّت در اين مسئله بر دو قول اختلاف كردهاند و نتيجهء اين اختلاف امت بر دو قول اين شده است كه ما ندانيم فى المثل فاتحة الكتاب در اثناء سوره براى آدم شاك ، زيادت مبطله است و يا جزء واجب ؟
* با توجه به روشن شدن محلّ و موضوع بحث چه پاسخى به اين مسئله داده شده است ؟
سه نظريهء عمده در اين رابطه در رسائل آمده است :
1 - قول به تخيير و برائت مطلقا ، اعم از اين كه در باب اقلّ و شك در جزئيّت و شرطيّت برائتى شويم يا احتياطى .
2 - قول به احتياط مطلقا اعم از اين كه در اقلّ و اكثر ، نسبت به اكثر برائتى باشيم يا احتياطى .
3 - قول به تفصيل ميان برائتى بودن و احتياطى بودن .
* حاصل مطلب در قول اوّل چيست ؟
اينست كه : دوران در اينگونه موارد بين المحذورين است ، چرا كه دوران ميان شرط عمل يا جزء عمل و نه خود عمل .
زيرا اگر آن عمل شرط باشد و يا جزء ، پس واجب است و اگر مانع باشد يا زيادى مبطل پس حرام است .
و لذا : دوران بين وجوب شرط و جزء يا حرمت و مانعيّت آنهاست .
به عبارت ديگر :
* - يك دوران بين المحذورين در باب شك در مكلف به داريم كه به زودى خواهد آمد .
* - يك دوران بين المحذورين هم در باب شك در تكليف داشتيم كه مىگفتيم : دفن الكافر
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 655
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٥٥