* جناب قمى نظرش چيست ؟
مىفرمايد : در دوران الاجمال بين المتباينين ، احتياط واجب نيست .
به عبارت ديگر : همانند مسئله فقدان نصّ موافقت احتماليه كافى است ، بدين معنا كه برخى محتملات را انجام بده كفايت مىكند .
فى المثل : وقتى نمىدانى مراد از صلاة الوسطى ، ظهر است يا جمعه ؟ يكى از آن دو را بجا بياور و ديگرى را رها كن كفايت مىكند .
* دليل جناب قمى در اثبات اين مدّعا چيست ؟
همان است كه در مسألهء فقدان نصّ آورد و آن اين بود كه :
1 - اگر علم اجمالى مؤثر باشد ، مستلزم تكليف به مجمل است .
2 - تكليف به مجمل مستلزم تأخير بيان از وقت حاجت است .
3 - تأخير بيان از وقت حاجت قبيح است .
4 - قبيح از مولاى حكيم صادر نمىشود .
پس : چنين تكليفى از مولاى حكيم صادر نمىشود .
* پاسخ جناب انصارى به دليل مذكور چيست ؟
مىفرمايد :
اوّلا : خطاب بالمجمل در صورتى كه مكلّف دسترسى به تحصيل علم داشته باشد قبيح نمىباشد .
به عبارت ديگر : تكليف جاهلى كه قادر بر مراجعهء به منابع و تحصيل علم تفصيلى و امتثال تفصيلى باشد قبحى ندارد بلكه متعارف و عقلائى است .
يعنى : وقتى مولى عبدش را به امر مجملى فرمان داد و عبد مىتواند مراد مولى را از خارج تفصيلا بدست آورد ، بلا شك ، خطاب مجمل در چنين جائى فاقد اشكال است .
ثانيا : خطاب بالمجمل در صورت تمكن از احتياط نيز كه محل بحث ما مىباشد بلا اشكال است .
به عبارت ديگر :
تكليف بر جاهلى كه قادر بر تحصيل علم تفصيلى نيست و لكن قادر بر احتياط هست و مىتواند همهء محتملات را انجام دهد ، نيز قبيح نيست زيرا در اين صورت تكليف بما لا يطاق نيست تا كه قبيح باشد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 118
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١١٨