كبد ، سبب زياد شدن آب بدن است . آب نيز بنوبت خود بر سردى كبد مىافزايد و حرارتش را كم مىكند و مانند كسى است كه نمىتواند آزارى را از خود دور كند كه آن آزار بيشتر او را ناتوان مىكند . بنابراين در استسقاء گوشتى پس از آنكه آب بدن زياد شد فصد درمان خوبى است در پايان بيمارى خوردن روزى بيست سانتىگرم ترياق فاروق مفيد است . هرگاه سبب ضعف كبد از حرارت باشد از اينكه مانند پزشكان نادان مزاج را گرم كنى سخت بپرهيز زيرا گرم كردن مزاج بر ناتوانى كبد مىافزايد و همه اهل فن برآنند كه نخست بايد سبب را زدود و در اينجا گرمى مزاج ، خود سبب است و بارها اين مطلب را درباره اشخاص زيادى آزموده‌ايم ولى اگر وضع چنين باشد بايد كبد را با چيز - هائى كه خاصيت تقويتى دارند نيرو ببخشند و تعديل كنند و براى اين تقويت ملح اللؤلؤ و ملح المرجان و براى تعديل حب الشفاء داروهاى بسيار خوبى مىباشند ، و نيز بايد داروهاى ادرارآورى به كار ببرى تا رطوبتها از كبد خارج شوند . به‌هرحال درمان استسقاء گوشتى « 1 » جدا دشوار مىباشد . درباره درمان استسقاء طبلى گفته شده كه استوخودوس همراه با عرق باديان سودبخش است و بايد در هر هفته هفت و نيم گرم از آن خورده شود و نيز بايد داروهائى از قبيل زيره ، زنيان ، باديان رومى و باديان كه به بيرون راندن باد از روده‌ها كمك مىكند زياد خورده شود . در استسقاء خيكى از نوشيدن آب و در استسقاء طبلى « 2 » از خوردن

--> ( 1 ) چيزى را كه در استسقاء گوشتى گرم آزموده‌ايم نوشيدن تاجريزى سياه ( عنب الثعلب ) برشته يك جزء و باديان برشته يك ششم آنكه كوفته و پخته و شيرين مىشوند بعد آن را مىآشامند غذاى بيمار زرده تخم‌مرغ نيم پخته است و اثر عجيبى از اين درمان ديده‌ايم . مؤلف ( ا ع ) ( 2 ) - اشنان ، تنباكو -