الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
201
دقائق العلاج ( فارسي )
و براى امراض سر يا فم معده كه از سردى باشد مفيد است و از ائمه ( ع ) روايت شده است براى جارى كردن آب دهن بر داروئى كه گذشت به اندازه وزن خردل نمك و به اندازه مجموع آنها سماق مىافزايند و با آن زبان و لثه را مالش مىدهند تا آب دهن بفراوانى جارى شود اين دارو از تركيبات خود ماست و آن را آزمودهايم و نيز هر چيز ترش و تند و زمخت يا قابضى مثل سماق يا هر چيز كه زياد ترش است مثل ليمو ، ترنج يا زنجبيل و جيوه بنا بخاصيتى كه دارند و سقز كه جويده مىشود و نمكهائى كه بر دندانها پاشيده مىشود آب دهن را به راه مىاندازد و نيز جويدن عاقرقرحا ، مويزك كوهى ( مويزج ) ، كندر و امثال آنها مفيد است و بهتر اين است كه آنها را بر زبان و زبان كوچك ضماد كنند و دهن را باز كرده و به طرف پائين بگيرند تا آب دهن به اندازه زياد جارى شود . فصل لطيف كردن مزاج اين نيز درمانى مستقل است كه در هنگام غلظت اخلاط به آن نيازمنديم و در مزاج سرد بيشتر لازم است و بايد به آن پرداخت و نيز در شهرهاى خشك بيشتر اين درمان لازم است اما در جاهاى مرطوب و در نزد كسانى كه مزاج گرم و يا معتدل دارند كمتر به آن نياز مىافتد و نيز وقتى كه پس از پاكسازى پيشرفت يك بيمارى متوقف شود بايد به اين درمان پرداخت تا باقيمانده اخلاط براى بيرون رفتن آماده شوند و ما در مقاله چهارم در آنجا كه داروهاى مركب را نام مىبريم از لطيفكنندهها ياد خواهيم كرد . بهترين آنها لبن الكبريت همراه با آب مرزنجوش است كه اخلاط سرد را لطيف ، خون را صاف و سودا و بلغم غليظ را رقيق مىكند و همچنين است مانكسياى صدف و آن صدف سوخته سفيد كرده است كه اخلاط را لطيف مىكند